# Tężec, błonica i krztusiec: szczepionka dTpa przed wyjazdem Adres: https://sowa-med.pl/choroby/tdap/ Stan na: 2026-10-29 ## W skrócie Przed wyjazdem sprawdź, kiedy dostałeś ostatnią dawkę szczepionki przeciw tężcowi, błonicy i krztuścowi (dTpa, w skrócie Tdap). Dorośli zaszczepieni w dzieciństwie przyjmują ją raz na 10 lat. W 2026 r. trwają ogniska błonicy m.in. w Nigerii, Nigrze, Senegalu i na Haiti, a krztusiec występuje na całym świecie, także w Europie. Szczepienie dorosłych jest zalecane, a nie obowiązkowe, i jest płatne (poza ciążą). **Stan informacji: 29.10.2026.** Dane o ogniskach błonicy zmieniają się co tydzień, więc przy planowaniu wyjazdu sprawdź aktualne komunikaty (CDC, TravelHealthPro, GIS) albo zapytaj lekarza medycyny podróży. ## Czym są tężec, błonica i krztusiec i czym się różnią? To trzy bakteryjne choroby, przed którymi chroni jedna skojarzona szczepionka. Tężec wywołuje bakteria obecna w środowisku, błonicę i krztusiec – bakterie przenoszone między ludźmi. Wszystkie trzy da się zapobiec szczepieniem, ale odporność z czasem słabnie, dlatego dorosłych obowiązują dawki przypominające. | Choroba | Jak się zarażasz | Typowy początek | Najgroźniejsze powikłania | Tężec | Bakterie z gleby i odchodów dostają się do rany lub uszkodzonej skóry | Inkubacja ok. 10 dni (zakres 3–21 dni); sztywność mięśni, często żuchwy i karku | Uogólnione skurcze, niewydolność oddechowa, zgon | Błonica | Kropelki z dróg oddechowych, kontakt z wydzieliną z zakażonej skóry | Inkubacja 2–5 dni; ból gardła, gorączka, powiększone węzły szyi, szary nalot | Niedrożność dróg oddechowych, zapalenie mięśnia sercowego i nerwów | Krztusiec | Kropelki z dróg oddechowych, kontakt z wydzieliną | Kaszel, który z czasem przechodzi w napady | Najciężej choruje niemowlę poniżej 6. miesiąca życia ## Jak zarażasz się tężcem, błonicą i krztuścem? ### Jak dochodzi do zakażenia tężcem? Zarodniki bakterii Clostridium tetani są wszechobecne w środowisku. Zakażenie następuje przez otwartą ranę lub uszkodzoną skórę. Ryzykowne są rany zanieczyszczone ziemią, odchodami lub śliną, rany kłute, oparzenia, zmiażdżenia i rany z martwiczą tkanką. Tężec nie wymaga kontaktu z chorym – wystarczy skaleczenie w odpowiednich warunkach. ### Jak dochodzi do zakażenia błonicą? Bakteria Corynebacterium diphtheriae przenosi się z człowieka na człowieka drogą kropelkową, przez kaszel i kichanie. Rzadziej zakażasz się przez kontakt z wydzieliną ze zmian skórnych chorego, a bardzo rzadko przez zanieczyszczone przedmioty. Część osób zakażonych nie ma objawów, ale może zakażać innych. Ryzyko rośnie przy tłoku i złej higienie. ### Jak dochodzi do zakażenia krztuścem? Bordetella pertussis przenosi się drogą kropelkową lub przez kontakt z wydzieliną z dróg oddechowych. Według CDC sama podróż zagraniczna zwykle nie zwiększa ryzyka w porównaniu z życiem w domu. Ryzyko rośnie, gdy masz bliski kontakt z chorym, a odporność po szczepieniu już osłabła. ## Gdzie występują tężec, błonica i krztusiec? ### Gdzie na świecie jest tężec? Tężec występuje na całym świecie. Częściej zdarza się na terenach wiejskich i rolniczych, tam gdzie jest kontakt z glebą lub odchodami zwierząt i tam gdzie szczepienia są niewystarczające. ### Gdzie występuje błonica i gdzie są ogniska w 2026 roku? CDC wymienia jako rejony endemiczne Haiti i Dominikanę, część Azji i Pacyfiku, Europę Wschodnią i Bliski Wschód. Według WHO żaden region świata nie jest od błonicy całkiem wolny. Ryzyko globalne WHO ocenia jako niskie, ale zaznacza, że przeniesienie przez podróżnych nie jest wykluczone, zwłaszcza gdy trafią na osoby bez odporności. CDC utrzymuje powiadomienia poziomu 1 („zachowaj zwykłe środki ostrożności”) dla Afryki Subsaharyjskiej (Gwinea, Niger, Nigeria, Mali, Mauritania, Somalia, Senegal; aktualizacja z 25.08.2026) oraz dla Haiti (z 25.06.2026). W obu stwierdza, że szczepienie jest niezbędne do ochrony przed chorobą. Przykładowe dane z TravelHealthPro: | Kraj / region | Dane | Stan na | Nigeria | 16 997 przypadków i 596 zgonów w 2026 r.; najwięcej w stanach Kano, Bauchi, Katsina, Borno i Sokoto | 23.08.2026 | Niger | 949 podejrzanych przypadków i 36 zgonów; 50 z 72 dystryktów zdrowotnych | 27.09.2026 | Senegal | 161 potwierdzonych przypadków i 11 zgonów; 12 z 14 regionów medycznych | 05.10.2026 | Haiti | 1616 podejrzanych przypadków, w tym 159 potwierdzonych i 5 zgonów; potwierdzone przypadki we wszystkich 10 departamentach | 26.05.2026 | Australia | 539 potwierdzonych przypadków w 2026 r.; najwięcej Terytorium Północne (289) i Australia Zachodnia (227) | 26.08.2026 | Włochy (Sycylia) | Potwierdzony zgon dziecka w Palermo (20.08.2026), dodatkowe zakażone osoby w rodzinie; źródło: ECDC | 01.09.2026 | Maroko | Niewielkie ognisko z skupiskami w kilku regionach, zgłoszone przez ministerstwo zdrowia 28.09.2026 | 22.10.2026 Dla porównania: w 2025 r. do początku listopada WHO odnotowała w ośmiu krajach regionu afrykańskiego 20 412 podejrzanych przypadków błonicy i 1252 zgony. ### Gdzie występuje krztusiec? Krztusiec jest endemiczny na całym świecie, także w krajach o wysokim poziomie zaszczepienia. Duże epidemie pojawiają się zwykle co 3–5 lat. W 2024 r. 29 krajów UE/EOG zgłosiło 209 674 przypadki, ponad ośmiokrotnie więcej niż rok wcześniej. Polska odpowiadała za 15% zgłoszeń, choć tylko połowa z nich została potwierdzona. Najczęściej chorują niemowlęta i młodzież w wieku 10–14 lat, a ECDC zwraca uwagę na rosnącą liczbę dorosłych. Nowszych danych europejskich za 2025 r. nie znalazłem w źródłach, z których korzystam. ## Jakie są objawy i kiedy pilnie do lekarza? ### Jak rozpoznać objawy każdej z chorób? - **Tężec:** sztywność mięśni i skurcze, najpierw często w żuchwie („szczękościsk”) i karku. Uogólniona postać obejmuje skurcze całego ciała i może prowadzić do niewydolności oddechowej. - **Błonica:** ból gardła, niewysoka gorączka, trudności w połykaniu, osłabienie, przy zajęciu krtani chrypka. Po 2–3 dniach na migdałkach, gardle lub w nosie tworzy się twardy, szary nalot, który krwawi przy próbie usunięcia. Skórna postać daje owrzodzenia o wyraźnych brzegach lub łuszczącą się wysypkę. - **Krztusiec:** kaszel trwający co najmniej 2 tygodnie z napadami, „pianiem” przy wdechu, wymiotami po kaszlu lub bezdechem. U osób zaszczepionych objawy bywają mniej typowe, a kaszel może trwać nawet dwa miesiące lub dłużej. ### Kiedy natychmiast szukać pomocy medycznej? - trudności w oddychaniu, świszczący oddech, sinienie ust lub skóry, wyraźna senność; - szary nalot w gardle albo ból gardła z gorączką i obrzękiem szyi po pobycie w rejonie ogniska błonicy lub po kontakcie z chorym; - sztywność żuchwy lub karku, bolesne skurcze mięśni po skaleczeniu, ukłuciu lub pogryzieniu; - napadowy kaszel z wymiotami lub bezdechem, zwłaszcza u niemowlęcia; - niegojące się wrzody skórne po powrocie z tropików. Nie usuwaj nalotu z gardła samodzielnie. Po powrocie powiedz lekarzowi, gdzie byłeś i kiedy (inkubacja błonicy to zwykle 2–5 dni, tężca 3–21 dni). Lekarz zadecyduje o badaniach i leczeniu. ### Jak leczy się te choroby? - **Tężec** wymaga hospitalizacji: podaje się ludzką immunoglobulinę przeciwtężcową, dawkę szczepionki, leki na skurcze mięśni, antybiotyk i oczyszcza ranę. Nawet na oddziałach intensywnej terapii śmiertelność jest wysoka. - **Błonica** w postaci oddechowej wymaga hospitalizacji, antytoksyny i antybiotyku. Bez właściwego leczenia zmarłoby około 30% niezaszczepionych chorych, przy leczeniu śmiertelność wynosi według WHO i CDC 5–10%. Osoby z kontaktu otrzymują profilaktycznie antybiotyk. - **Krztusiec** leczy się antybiotykiem z grupy makrolidów. Rozpoczęty w ciągu 3 tygodni od początku kaszlu ogranicza zakażanie innych. ECDC odnotowuje po pandemii COVID-19 pojawienie się szczepów odpornych na makrolidy, więc dobór leku należy do lekarza. ## Jaka jest szczepionka i komu jest zalecana? ### Co to jest dTpa (Tdap) i jak dobrze chroni? To szczepionka inaktywowana, więc nie zawiera żywych bakterii. Łączy toksoid tężcowy, toksoid błoniczy i bezkomórkowy składnik krztuśca w zmniejszonych dawkach, przeznaczonych dla młodzieży i dorosłych. W Polsce nie ma pojedynczej szczepionki przeciw krztuścowi, zawsze występuje w skojarzeniu. Według CDC pełny cykl daje ochronę przed tężcem bliską 100%, a przed błonicą około 97%. Szczepienie nie zapobiega wszystkim zachorowaniom, a ochrona przed krztuścem słabnie szybciej niż przed pozostałymi dwiema chorobami. ### Jaki jest schemat szczepienia dorosłych? | Sytuacja | Schemat | Szczepiony w dzieciństwie według kalendarza | Jedna dawka Tdap co 10 lat, zamiast dawki dT. Tak określa Program Szczepień Ochronnych na 2026 r. | Nieszczepiony, niepełne szczepienie lub nieznana historia | Trzy dawki w schemacie 0, 1 i 6–12 miesięcy; pierwsza najlepiej jako Tdap, kolejne jako Td. Dalej Tdap co 10 lat. | Ciąża | Tdap w każdej ciąży, optymalnie między 27. a 36. tygodniem (CDC). Szczepienie chroni noworodka, który jest za mały na własne szczepienie. | Rana wysokiego ryzyka | Dawka może być potrzebna wcześniej niż po 10 latach, według CDC nawet po 5 latach od ostatniej. O tym decyduje lekarz. | Potrzebna także ochrona przed polio | Szczepionka skojarzona Tdap-IPV (Boostrix Polio, Adacel Polio). Jeśli niedawno dostałeś szczepionkę z samym tężcem lub dT (np. po urazie), nadal możesz dostać Tdap. Szczepienia.info (PZH) podaje, że odstępy krótsze niż 5 lat po dT, nawet 18 miesięcy, są dopuszczalne ze względu na ochronę przed krztuścem. Ostateczną decyzję podejmuje lekarz kwalifikujący. ### Kiedy zaszczepić się przed wyjazdem? CDC zaleca, by każdy podróżny był aktualnie zaszczepiony przeciw tężcowi i błonicy przed wyjazdem. Źródła, z których korzystam, nie podają minimalnej liczby dni między dawką przypominającą a wyjazdem [DO WERYFIKACJI]. Dawkę przypominającą planuj więc z zapasem, a wizytę umów przed rezerwacją odwołanych terminów. Kroki: - Znajdź datę ostatniej dawki: książeczka szczepień, e-Karta Szczepień, karta z urazowej izby przyjęć. - Jeśli minęło ponad 10 lat albo nie masz dokumentów, umów wizytę w poradni medycyny podróży lub u lekarza POZ. - Jeśli nigdy nie byłeś szczepiony, powiedz o tym przy rejestracji. Pełny schemat trwa 6–12 miesięcy, więc lekarz zdecyduje, co zdąży się podać przed wyjazdem. - Zapytaj o inne szczepienia na tę podróż. Według CDC większość szczepionek można podać tego samego dnia w różne miejsca. - Zachowaj wpis o szczepieniu z nazwą preparatu i datą. ### Czy szczepionka jest dostępna w Polsce i ile kosztuje? - Dla dorosłych dostępne są dwa równorzędne preparaty Tdap: Adacel i Boostrix. Dostępne są też Boostrix Polio i Adacel Polio (Tdap-IPV) oraz szczepionka dT Clodivac. Td-pur jest oznaczony przez PZH jako obecnie niedostępny. - Szczepienie dorosłych jest zalecane, nie obowiązkowe, i płatne. Obowiązkowa dawka dT lub Tdap jest bezpłatna dla młodzieży do 19. roku życia. - Kobiety w ciąży mogą się zaszczepić bezpłatnie szczepionką Boostrix, wydawaną z PSSE do placówek POZ, między 27. a 36. tygodniem ciąży. - Aktualny stan magazynowy aptek i punktów szczepień zmienia się, więc sprawdź go telefonicznie [DO WERYFIKACJI]. Program Szczepień Ochronnych na 2026 r. obowiązuje do końca roku. Kolejna wersja jest zwykle ogłaszana pod koniec października lub na początku listopada, więc zasady z kalendarza mogą się niedługo zmienić [DO WERYFIKACJI]. ### Jakie mogą być działania niepożądane? WHO opisuje je jako łagodne: lekka gorączka, senność i bolesność w miejscu wkłucia. O przeciwwskazaniach, na przykład reakcji alergicznej na poprzednią dawkę, decyduje lekarz podczas kwalifikacji. ## Jak chronić się przed tężcem, błonicą i krztuścem poza szczepieniem? - **Dbaj o rany.** Każde skaleczenie, ukłucie lub pogryzienie przez zwierzę wymaga oczyszczenia. Po zranieniu lub pogryzieniu może być potrzebna dawka przypominająca, nawet jeśli minęło mniej niż 10 lat, dlatego zgłoś się do lekarza. - **Unikaj bliskiego kontaktu z osobami z przewlekłym kaszlem**, zwłaszcza w zatłoczonych miejscach, schroniskach, obozach i transporcie zbiorowym. WHO wskazuje tłok i złą higienę jako czynniki zwiększające ryzyko błonicy. - **Zwracaj uwagę na skórę w tropikach.** Błonica skórna jest tam częsta. Owrzodzenia, które się nie goją, pokaż lekarzowi i powiedz o podróży. - **Chroń niemowlęta.** Niemowlę poniżej 6. miesiąca nie ma pełnej odporności. Zaszczepieni dorośli w jego otoczeniu zmniejszają ryzyko krztuśca, a ECDC zaleca szczepienie kobiet w ciąży i pracowników ochrony zdrowia. - **Po kontakcie z chorym na błonicę** skontaktuj się z lekarzem lub stacją sanitarno-epidemiologiczną. Osobom z kontaktu podaje się profilaktycznie antybiotyk i sprawdza ich status szczepień. Dla krztuśca i błonicy nie ma tabletek ani innych środków, które zastąpią szczepienie przed wyjazdem. Środki ostrożności ograniczają kontakt z bakterią, ale odporność daje tylko szczepionka. ## Najczęstsze pytania ### Czy do wyjazdu za granicę potrzebuję szczepienia przeciw tężcowi, błonicy i krztuścowi? Żaden kraj nie wymaga go jako warunku wjazdu, ale CDC zaleca, by każdy podróżny miał aktualne szczepienie przeciw tężcowi i błonicy. W Polsce dorośli szczepieni w dzieciństwie przyjmują dawkę Tdap co 10 lat. Jeśli nie pamiętasz ostatniej dawki, zapytaj lekarza medycyny podróży. ### Co oznacza skrót dTpa lub Tdap? To szczepionka przeciw tężcowi, błonicy i krztuścowi (bezkomórkowa) z obniżoną zawartością antygenów, przeznaczona dla młodzieży i dorosłych. W Polsce dostępne są Adacel i Boostrix. Wersja z polio to Boostrix Polio lub Adacel Polio. ### Czy muszę się szczepić co 10 lat, jeśli w dzieciństwie byłem zaszczepiony? Tak, odporność przeciw tężcowi i błonicy słabnie, a przeciw krztuścowi osłabia się szybciej. Program Szczepień Ochronnych zaleca dorosłym jedną dawkę Tdap co 10 lat zamiast dawki dT. Po ciężkim zranieniu lekarz może zalecić dawkę wcześniej. ### Czy szczepionka dTpa jest bezpłatna? Dla dorosłych jest odpłatna. Bezpłatne są szczepienia obowiązkowe do 19. roku życia oraz szczepienie kobiet w ciąży (między 27. a 36. tygodniem ciąży, w placówkach POZ). ### Czy kobieta w ciąży może szczepić się przed podróżą? CDC i PZH zalecają Tdap w każdej ciąży, optymalnie między 27. a 36. tygodniem. Chroni to noworodka, który jest za mały na własne szczepienie. O terminie szczepienia i planach podróży porozmawiaj z lekarzem prowadzącym ciążę. ### Czy błonica grozi turystom w Europie? Ryzyko jest niskie, ale w 2026 r. ECDC odnotowało śmiertelny przypadek u dziecka w Palermo na Sycylii, a w Maroku ogłoszono niewielkie ognisko. Zasady są takie same jak zawsze: aktualne szczepienie i szybka konsultacja przy bólu gardła z szarym nalotem. --- Materiał informacyjny. Decyzję o szczepieniach podejmuje lekarz medycyny podróży.