# WZW typu B (wirusowe zapalenie wątroby typu B) – zakażenie, objawy i szczepienie przed wyjazdem Adres: https://sowa-med.pl/choroby/wzw-b/ Stan na: 2026-10-29 ## W skrócie WZW typu B to zakażenie wirusem przenoszonym przez krew i inne płyny ustrojowe, m.in. podczas zabiegów medycznych i dentystycznych z naruszeniem zasad jałowości, tatuażu i kontaktów seksualnych bez zabezpieczenia. Ryzyko jest najwyższe w Afryce i regionie Pacyfiku Zachodniego. Szczepienie zaleca się nieszczepionym dorosłym, najlepiej na 6 miesięcy przed wyjazdem (schemat 0–1–6 miesięcy). Gdy czasu jest mniej, lekarz może dobrać schemat przyspieszony. ## Jak można zarazić się WZW typu B w podróży? Wirus HBV przenosi się przez kontakt z zakażoną krwią, produktami krwiopochodnymi i innymi płynami ustrojowymi, na przykład nasieniem. Nie przenosi się przez jedzenie ani wodę, więc nie jest chorobą „brudnych rąk” jak WZW typu A. Wirus jest bardzo zakaźny, może przenosić się bez widocznej krwi i przeżywa na powierzchniach co najmniej 7 dni. Sytuacje, które CDC wymienia jako realne w podróży: - zabieg medyczny lub dentystyczny przy słabej kontroli zakażeń (niejałowy sprzęt), - przetoczenie krwi lub produktów krwiopochodnych, - tatuaż i akupunktura, - dożylne przyjmowanie narkotyków, - seks bez zabezpieczenia. Dane o ryzyku dla samych turystów są ograniczone. Opisy zakażeń u podróżnych są rzadkie, a ryzyko osób bez zachowań wysokiego ryzyka jest niskie. Wyższe ryzyko CDC wiąże z długim pobytem: dotyczy ekspatów, misjonarzy, pracowników pomocy rozwojowej, a także osób jadących na zabiegi medyczne za granicę. ## Gdzie na świecie występuje WZW typu B? Wirus występuje na całym świecie, ale w bardzo różnym nasileniu. CDC zaleca szczepienie nieszczepionych podróżnych do krajów, w których nosicielstwo HBsAg (marker przewlekłego zakażenia) dotyczy co najmniej 2% populacji. Najwyższe rozpowszechnienie notuje się w Afryce i regionie Pacyfiku Zachodniego. | Region WHO | Osoby przewlekle zakażone (szacunek WHO) | Pacyfik Zachodni | 102 mln | Afryka | 64 mln | Azja Południowo-Wschodnia | 43 mln | Wschodnie Wybrzeże Morza Śródziemnego (Eastern Mediterranean) | 16 mln | Europa (region WHO) | 9,7 mln | Ameryki | 5 mln W regionie afrykańskim WHO w 2023 r. wskazywało 18 z 47 krajów z rozpowszechnieniem powyżej 8%, z Czadem na szczycie (19%). W Europie Wschodniej i Azji Środkowej WHO zwraca uwagę, że zakażenia związane z opieką zdrowotną mogą nadal odgrywać rolę. Konkretną listę krajów i aktualną mapę sprawdzi lekarz medycyny podróży na podstawie danych CDC lub travelhealthpro. ## Jakie są objawy WZW typu B? Okres wylęgania wynosi zwykle około 90 dni (zakres 60–150 dni). Objawy mogą więc pojawić się dopiero kilka miesięcy po powrocie. Wiele zakażeń przebiega bez objawów: według CDC dotyczy to większości dzieci poniżej 5. roku życia i zakażonych osób z obniżoną odpornością, natomiast objawy ma 30–50% osób od 5. roku życia wzwyż. Gdy objawy występują, obejmują: - złe samopoczucie, zmęczenie, brak apetytu, - nudności, wymioty, ból brzucha, - gorączkę i bóle stawów, - ciemny mocz i jasne (kremowe) stolce, - żółtaczkę, czyli zażółcenie skóry i białek oczu. Etap przed żółtaczką (3–10 dni) przypomina zwykłą infekcję, a sama żółtaczka trwa zwykle 1–3 tygodnie. Śmiertelność ostrego WZW B CDC szacuje na około 1%. Część zakażeń przechodzi w postać przewlekłą, która po latach może prowadzić do marskości i raka wątroby. ## Kiedy pilnie zgłosić się do lekarza? Zgłoś się do lekarza tego samego dnia (lub na SOR), jeśli po wyjeździe lub po powrocie pojawi się któryś z poniższych sygnałów: - żółtaczka (żółte białka oczu lub skóra), - ciemny mocz razem z jasnymi stolcami, - uporczywe wymioty uniemożliwiające picie, - silny ból w prawym górnym brzuchu, - senność, splątanie lub skłonność do krwawień – to możliwe objawy ciężkiego uszkodzenia wątroby [DO WERYFIKACJI]. Drugi pilny scenariusz to możliwa ekspozycja bez objawów: ukłucie zanieczyszczoną igłą, kontakt seksualny bez zabezpieczenia, zabieg w niejałowych warunkach. U osoby nieszczepionej Program Szczepień Ochronnych przewiduje wtedy pełny schemat szczepienia, a gdy źródło jest HBsAg-dodatnie – dodatkowo jedną dawkę swoistej immunoglobuliny (HBIG). Im szybciej zgłosisz się do lekarza lub na oddział zakaźny, tym lepiej [DO WERYFIKACJI: dokładne okno czasowe dla szczepionki i HBIG]. Informuj lekarza o zdarzeniu także po powrocie do Polski. ## Komu zaleca się szczepienie przeciw WZW typu B przed wyjazdem? CDC zaleca szczepienie wszystkich nieszczepionych osób jadących do krajów o średnim i wysokim rozpowszechnieniu (HBsAg co najmniej 2%). Zaleca też rozważenie szczepienia każdego podróżnego, niezależnie od kierunku, zależnie od zachowań i ryzyka kontaktu z krwią. Polski Program Szczepień Ochronnych na 2026 r. zaleca szczepienie przeciw WZW B wszystkim nieszczepionym dorosłym (3 dawki), bez względu na plany podróży. Najsilniejsze wskazania podróżne to długi pobyt, praca przy pomocy humanitarnej lub w ochronie zdrowia, planowany zabieg medyczny za granicą oraz kontakty seksualne z nowymi partnerami. Osoby przewlekle chore (nerki, wątroba, cukrzyca, odporność) mają odrębne schematy i wymagają konsultacji lekarskiej. Jeśli masz ukończony cykl szczepień z przeszłości (np. z dzieciństwa), zapytaj lekarza o dokumentację, zanim zaczniesz od nowa. ## Jaki jest schemat szczepienia i ile dawek potrzeba? Podstawowy schemat dla dorosłych to 3 dawki w odstępach 0–1–6 miesięcy (druga dawka miesiąc po pierwszej, trzecia 6 miesięcy po pierwszej). Według charakterystyki produktu leczniczego Engerix B optymalną ochronę uzyskuje się w 7. miesiącu od pierwszej dawki. Po pełnym cyklu odporność uzyskuje ponad 95% zdrowych osób (CDC). U zdrowych dorosłych nie przewiduje się dawek przypominających ani rutynowego badania przeciwciał (PZH). Wyjątkiem są grupy ryzyka, np. chorzy z obniżoną odpornością – im lekarz może zalecić kontrolę anty-HBs. | Schemat | Terminy | Uwagi | Standardowy | 0 – 1 – 6 miesięcy | Podstawowy schemat dla dorosłych; stosowany w Polsce (PSO, ChPL). | Przyspieszony | 0 – 1 – 2 – 12 miesięcy | Szybsza odpowiedź; czwarta dawka po 12 miesiącach wzmacnia trwałość ochrony (ChPL Engerix B, travelhealthpro). | Bardzo szybki | dni 0 – 7 – 21 + dawka po 12 miesiącach | Dla dorosłych, gdy trzeba zakończyć podstawowe szczepienie w ciągu miesiąca przed wyjazdem i nie ma czasu na schemat 0–1–6 (ChPL Engerix B 20 µg). | Skojarzony WZW A+B (Twinrix Adult) | 0 – 1 – 6 miesięcy lub dni 0 – 7 – 21–30 + dawka po 12 miesiącach | Jedno szczepienie na dwie choroby. Schemat przyspieszony wg CDC; polską ChPL sprawdza lekarz [DO WERYFIKACJI]. | Dwudawkowy (Heplisav-B) | 0 – 1 miesiąc | Zatwierdzony w USA i Wielkiej Brytanii dla dorosłych. Brak go na liście szczepionek PZH dostępnych w Polsce [DO WERYFIKACJI]. Najlepiej dokończyć cykl preparatem tego samego producenta. CDC dodaje jednak, że brak informacji o poprzednich dawkach lub brak tego samego preparatu nie powinien opóźniać szczepienia. Dawkowanie, wiek, a zwłaszcza schematy poza standardowym zawsze ustala lekarz na podstawie aktualnej ChPL. ## Kiedy zacząć szczepienie przed wyjazdem? CDC zaleca rozpoczęcie szczepienia co najmniej 6 miesięcy przed wyjazdem, jeśli stosuje się preparaty inne niż Heplisav-B. Wtedy cały schemat 0–1–6 kończy się przed odlotem. Gdy do wyjazdu zostało mniej czasu, nie rezygnuj: nawet 1–2 dawki dają częściową ochronę, więc CDC zaleca rozpocząć cykl, a po powrocie go dokończyć. Pełną ochronę daje jednak dopiero komplet dawek. Do wyjazdu w krótszym terminie dobiera się schemat przyspieszony lub bardzo szybki (tabela wyżej). CDC zaznacza, że pojedyncze dawki schematów wielodawkowych nie powinny dawać fałszywego poczucia bezpieczeństwa – do czasu ukończenia cyklu stosuj dodatkowo zasady profilaktyki niefarmakologicznej. Przy długim pobycie lekarz może zaplanować dokończenie szczepienia na miejscu, ale CDC ostrzega przed szczepieniem w przypadkowych placówkach i radzi wybierać uznane ośrodki medycyny podróży. - Zgłoś się do poradni medycyny podróży 6–8 tygodni przed wyjazdem, a przy planowanym długim pobycie jeszcze wcześniej. - Przygotuj dokumentację dotychczasowych szczepień (książeczka, e-karta). - Ustal z lekarzem schemat dopasowany do daty wyjazdu i miejsca pobytu. - Zaplanuj datę kolejnych dawek (także po powrocie) i poproś o wpis w dokumentacji. ## Czy szczepionka na WZW typu B jest dostępna w Polsce? Tak. Na liście szczepionek publikowanej przez serwis Szczepienia.Info (NIZP PZH) znajdują się preparaty monowalentne: Engerix B (dawka dla dzieci i dla dorosłych), Euvax B (0,5 ml i 1 ml), HBVaxPRO oraz skojarzony Twinrix Adult (WZW A + B). Szczepionki są inaktywowane (rekombinowane). Szczepi się domięśniowo. Szczepienie wykonuje się w poradniach medycyny podróży i przychodniach szczepień. Według komunikatu NFZ w 2026 r. szczepienie przeciw WZW A i B można wykonać także w aptece (dla dorosłych 18+, z receptą). Wizyta kwalifikacyjna i podanie dawki są w aptece bezpłatne, a za preparat płaci się od 0 do 100% zależnie od grupy refundacyjnej. W przypadku szczepienia związanego z podróżą pacjent zwykle pokrywa koszt szczepionki samodzielnie [DO WERYFIKACJI]. Część grup, np. osoby dializowane, studenci kierunków medycznych i pracownicy ochrony zdrowia, ma prawo do szczepienia obowiązkowego i bezpłatnego według PSO. Program Szczepień Ochronnych aktualizuje się co roku, a komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego na kolejny rok zwykle ukazuje się pod koniec października. Treść tej strony opiera się na PSO na 2026 r.; przed wizytą sprawdź, czy lekarz stosuje najnowszą wersję [DO WERYFIKACJI]. ## Czy szczepionka jest bezpieczna i kto powinien poczekać na decyzję lekarza? Szczepionki przeciw WZW B są inaktywowane, więc nie powodują zachorowania. Polskie zalecenia dla personelu medycznego opisują szczepienie w ciąży jako bezpieczne. Działania niepożądane, przeciwwskazania (np. uczulenie na składnik preparatu) i szczególne sytuacje (zaburzenia krzepnięcia, choroby nerek, immunosupresja) opisuje ChPL i omawia lekarz kwalifikujący do szczepienia. Ta strona nie zastępuje kwalifikacji lekarskiej. ## Jak chronić się przed WZW typu B poza szczepieniem? Szczepionka to podstawa, ale nie jedyny element. Do czasu ukończenia cyklu (a po nim jako dodatkowe zabezpieczenie) stosuj poniższe zasady: - **Seks:** stosuj prezerwatywy przy każdym kontakcie z nowym lub nieznanym partnerem. - **Igły i strzykawki:** nie używaj cudzych igieł; zabieg wykonany jednorazowym, rozpakowanym przy Tobie sprzętem to minimum. - **Zabiegi medyczne i stomatologiczne:** jeśli to możliwe, odłóż planowe zabiegi na powrót do Polski lub wybierz placówkę o sprawdzonych standardach sterylizacji. - **Tatuaż, piercing, akupunktura:** wybieraj wyłącznie studia z jednorazowymi igłami i rękawiczkami albo zrezygnuj w trakcie wyjazdu. - **Krew i preparaty krwiopochodne:** transfuzja tylko, gdy jest konieczna; po urazie lub operacji za granicą skonsultuj dalsze postępowanie w Polsce. - **Przedmioty osobiste:** nie dziel się maszynką do golenia i szczoteczką do zębów [DO WERYFIKACJI – zalecenie ogólne, spoza przeglądanych źródeł]. Osoby jadące na zaplanowane zabiegi medyczne (turystyka medyczna) powinny omówić z lekarzem zarówno szczepienie, jak i badania przed zabiegiem. W razie zdarzenia ryzykownego zastosuj procedurę z sekcji o pilnej pomocy lekarskiej. ## Czy WZW A i WZW B to to samo i czy jedna szczepionka wystarczy? To dwie osobne choroby, wywoływane przez różne wirusy. WZW A przenosi się drogą pokarmową (żywność, woda), WZW B przez krew i płyny ustrojowe. Szczepienie przeciw jednej nie chroni przed drugą. Można je łączyć w jednym preparacie (Twinrix Adult) lub podawać osobno. CDC zaznacza, że Twinrix nie nadaje się do profilaktyki poekspozycyjnej WZW A. ## Najczęstsze pytania ### Ile dawek szczepionki przeciw WZW typu B potrzebuje dorosły przed wyjazdem? Standardowo 3 dawki w schemacie 0–1–6 miesięcy. Gdy czasu jest mało, lekarz może wybrać schemat przyspieszony (0–1–2 miesiące plus dawka po 12 miesiącach) lub bardzo szybki (dni 0–7–21 plus dawka po 12 miesiącach). Wybór schematu zawsze należy do lekarza, który zna preparat i Twoją sytuację zdrowotną. ### Czy można zaszczepić się przeciw WZW B tuż przed wyjazdem? Można zacząć cykl nawet przy krótkim terminie, bo już 1–2 dawki dają częściową ochronę. Pełna ochrona pojawia się jednak dopiero po komplecie dawek, więc cykl trzeba dokończyć, także po powrocie. Do tego czasu obowiązują zasady unikania kontaktu z krwią i płynami ustrojowymi. ### Czy po szczepieniu przeciw WZW B trzeba robić badanie przeciwciał lub dawki przypominające? U zdrowych dorosłych nie przewiduje się dawek przypominających ani rutynowego badania przeciwciał. Kontrola anty-HBs (najlepiej 4–6 tygodni po ostatniej dawce) jest zalecana w grupach ryzyka, np. u osób z przewlekłą chorobą nerek, cukrzycą lub obniżoną odpornością. O tym decyduje lekarz. ### Gdzie na świecie ryzyko WZW typu B jest najwyższe? Najwyższe rozpowszechnienie przewlekłego zakażenia występuje w Afryce i w regionie Pacyfiku Zachodniego, a także w części Azji Południowo-Wschodniej. Szczepienie jest szczególnie zalecane przy wyjazdach do krajów, w których co najmniej 2% populacji ma przewlekłe zakażenie HBV. Aktualną listę krajów sprawdzisz w poradni medycyny podróży. ### Co zrobić, jeśli podejrzewam kontakt z wirusem WZW B za granicą? Jak najszybciej zgłoś się do lekarza lub na oddział zakaźny i opisz zdarzenie (ukłucie igłą, kontakt seksualny, zabieg medyczny). U osoby nieszczepionej lekarz może zlecić szczepienie, a przy źródle HBsAg-dodatnim także immunoglobulinę HBIG. Nie czekaj na objawy, bo mogą pojawić się dopiero po 2–5 miesiącach. ### Czy szczepionka przeciw WZW typu B jest refundowana dla podróżnych? Program Szczepień Ochronnych zapewnia bezpłatne szczepienie określonym grupom, np. osobom dializowanym lub studentom kierunków medycznych. Dla pozostałych dorosłych szczepienie jest zalecane, ale preparat zwykle opłaca pacjent, także gdy szczepienie wykonuje apteka (NFZ pokrywa wtedy tylko kwalifikację i podanie). Szczegóły potwierdzi poradnia lub farmaceuta. ## Źródła - CDC Yellow Book 2024 – Hepatitis B (cdc.gov) - CDC Yellow Book 2020 – Hepatitis B (objawy, śmiertelność, szczepienie) (cdc.gov) - CDC Yellow Book 2026 – Last-Minute Travelers (cdc.gov) - CDC Yellow Book 2026 – The Pre-Travel Consultation (cdc.gov) - CDC Yellow Book – Hepatitis A (Twinrix a profilaktyka poekspozycyjna) (cdc.gov) - CDC MMWR 2018 – Prevention of Hepatitis B Virus Infection in the US (ACIP) (cdc.gov) - CDC Pink Book – Hepatitis B, Clinical Features (cdc.gov) - WHO – Hepatitis B fact sheet (who.int) - WHO AFRO – Hepatitis regional factsheet (2023) (files.aho.afro.who.int) - WHO Europe – Hepatitis B in the WHO European Region factsheet (2022) (who.int) - TravelHealthPro (NaTHNaC) – Hepatitis B (travelhealthpro.org.uk) - Główny Inspektor Sanitarny – Program Szczepień Ochronnych na rok 2026 (komunikat) (gov.pl) - Szczepienia.Info (NIZP PZH) – Jakie są zasady szczepień przeciw WZW B u dorosłych (szczepienia.pzh.gov.pl) - Szczepienia.Info (NIZP PZH) – Szczepionka przeciw WZW B (szczepienia.pzh.gov.pl) - Szczepienia.Info (NIZP PZH) – Lista szczepionek i ChPL (szczepienia.pzh.gov.pl) - NIZP PZH – Przewodnik po szczepieniach dorosłych dla pracowników ochrony zdrowia (szczepienia.pzh.gov.pl) - Rejestr Produktów Leczniczych – ChPL Engerix B 20 µg (rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl) - Rejestr Produktów Leczniczych – Ulotka Engerix B 20 µg (rejestry.ezdrowie.gov.pl) - NFZ – Szczepienia w aptece 2026 (nfz.gov.pl) --- Materiał informacyjny. Decyzję o szczepieniach podejmuje lekarz medycyny podróży.