Żółta gorączka: jak się zarazić, gdzie występuje i kiedy zaszczepić się przed wyjazdem

Stan na: 29 października 2026

W skrócie

Żółta gorączka to wirusowa choroba przenoszona przez komary w tropikalnej Afryce i Ameryce Południowej. Nie ma na nią leku przyczynowego, ale chroni jedna dawka szczepionki (w Polsce Stamaril), którą według WHO daje odporność na całe życie. Zaszczep się co najmniej 10 dni przed wyjazdem: od 10. dnia po szczepieniu ważny jest certyfikat, którego część krajów wymaga przy wjeździe. Szczepionka jest żywa, więc wcześniej potrzebna jest kwalifikacja lekarska.

Najważniejsze fakty

Schemat szczepienia	Jedna dawka. Międzynarodowy certyfikat jest ważny od 10. dnia po szczepieniu. Szczepią punkty wyznaczone przez GIS, a dorosłych także apteki z umową z NFZ.

Stan wiedzy na 29 października 2026. Dane epidemiologiczne pochodzą z komunikatów WHO i PAHO z pierwszej połowy 2026 roku. Przed wyjazdem sprawdź aktualną sytuację w kraju docelowym.

Czym jest żółta gorączka i jak można się zarazić?

Żółta gorączka to ostra choroba wirusowa. Wirus przenoszą komary z rodzajów Aedes, Haemagogus i Sabethes, które żądlą w ciągu dnia. WHO podaje, że ryzyko jest największe w dzień i wczesnym wieczorem.

Zakażenie następuje przez ukąszenie zakażonego komara. Wirus krąży między małpami i komarami w lesie tropikalnym (cykl leśny), a człowiek zaraża się, gdy wchodzi do takiego środowiska. W Afryce występuje też cykl pośredni, w którym komary żyjące przy wioskach zakażają i małpy, i ludzi. Największe epidemie wybuchają w cyklu miejskim: zakażony człowiek trafia do gęsto zaludnionego miasta z komarem Aedes aegypti i niezaszczepioną populacją.

Nie zarazisz się od chorego przez rozmowę ani dotyk. CDC opisuje teoretyczną możliwość przeniesienia przez krew (transfuzja, zakłucie igłą), ale to nie jest typowa droga zakażenia podróżnych.

Gdzie występuje żółta gorączka?

Endemicznie występuje w Afryce subsaharyjskiej i tropikalnej części Ameryki Południowej. WHO zalicza do krajów wysokiego ryzyka 27 państw Afryki i 13 państw Ameryki Środkowej i Południowej. W Polsce choroba nie występuje, a PZH informuje, że w ostatnich latach nie rozpoznawano jej u turystów wracających z tropików.

Sytuacja w Ameryce Południowej pogorszyła się w ostatnich dwóch latach. WHO podaje, że w 2025 roku w regionie Ameryk potwierdzono 346 przypadków i 143 zgony, czyli około 5-krotnie więcej niż w 2024 roku. Od 1 stycznia do 26 maja 2026 roku sześć krajów (Boliwia, Brazylia, Kolumbia, Ekwador, Peru, Wenezuela) zgłosiło 79 potwierdzonych przypadków, w tym 31 zgonów. Najwięcej przypadków odnotowała Kolumbia, głównie w departamencie Tolima. WHO wskazuje, że do zakażeń przyczyniali się niezaszczepieni odwiedzający z regionów o niskim ryzyku.

Wirus pojawił się też na obszarach, które od dziesięcioleci nie zgłaszały przypadków, m.in. w stanie São Paulo w Brazylii i w dolinie Magdaleny w Kolumbii. Część tych terenów leży poza tradycyjną strefą Amazonii, dlatego nie opieraj się na starych mapach.

Jak duże jest ryzyko dla turysty?

CDC szacuje ryzyko dla niezaszczepionego podróżnego na dwa tygodnie pobytu w obszarze endemicznym. Dla Afryki Zachodniej to 50 zachorowań i 10 zgonów na 100 000 osób, dla Ameryki Południowej 5 zachorowań i 1 zgon na 100 000. Szacunki opierają się na danych o mieszkańcach, często z sezonu szczytowego transmisji, więc dla turysty mogą być zawyżone lub zaniżone. Ryzyko rośnie w czasie ognisk epidemicznych.

Region	Sezon podwyższonego ryzyka (wg CDC)	Uwaga
Ameryka Południowa (cykl leśny)	pora deszczowa, styczeń–maj, szczyt w lutym i marcu	Ae. aegypti może przenosić wirusa także w porze suchej
Wiejska Afryka Zachodnia	koniec pory deszczowej i początek suchej, zwykle lipiec–październik (Yellow Book 2020)	wirus może krążyć epizodycznie także poza sezonem

Jakie są objawy żółtej gorączki?

Okres wylęgania wynosi zwykle 3–6 dni. Większość zakażonych ma łagodne objawy albo nie ma ich wcale. U osób z objawami początek jest niespecyficzny: gorączka, dreszcze, ból głowy, ból mięśni i pleców, nudności, wymioty, osłabienie. U większości chorych objawy ustępują po 3–4 dniach.

U części chorych po krótkiej poprawie pojawia się ciężka, toksyczna faza. WHO ocenia, że dotyczy to około 15% zakażonych, CDC podaje około 12%. Wraca wysoka gorączka, pojawia się żółtaczka, ciemny mocz, ból brzucha z wymiotami, krwawienia z ust, nosa, oczu lub żołądka, a następnie niewydolność narządów i wstrząs. Okres poprawy między fazami trwa od kilkunastu godzin do 48 godzin, zależnie od źródła. Według WHO około połowa chorych w tej fazie umiera w ciągu 7–10 dni, CDC podaje śmiertelność w ciężkich przypadkach na poziomie 30–60%.

Wczesna diagnostyka jest trudna, bo ciężki przebieg przypomina ciężką malarię, leptospirozę, wirusowe zapalenie wątroby czy inne gorączki krwotoczne. We wczesnej fazie wirusa wykrywa się metodą RT-PCR we krwi, później badaniami przeciwciał.

Kiedy pilnie zgłosić się do lekarza?

Zgłoś się pilnie, jeśli w ciągu kilku dni po pobycie w obszarze ryzyka (a także w trakcie pobytu) wystąpi gorączka, zwłaszcza z bólem głowy i mięśni, wymiotami lub osłabieniem. Natychmiast jedź do szpitala lub dzwoń pod 112, gdy pojawi się żółtaczka, ciemny mocz, krwawienia, uporczywe wymioty z bólem brzucha albo zaburzenia świadomości. WHO uznaje żółtaczkę za wskaźnik ciężkiej choroby, który uzasadnia hospitalizację, często na oddziale intensywnej terapii. [DO WERYFIKACJI: progi „pilnie” i „natychmiast” to redakcyjne uproszczenie, nie cytat ze źródeł.]

Powiedz lekarzowi, gdzie dokładnie byłeś, kiedy i czy zaszczepiłeś się przeciwko żółtej gorączce. Gorączka po powrocie z tropików wymaga też wykluczenia malarii, która nie czeka na wynik innych badań.

Czy żółtą gorączkę da się leczyć?

Nie ma swoistego leku przeciwwirusowego. WHO opisuje leczenie jako wspomagające: nawodnienie, wsparcie przy niewydolności wątroby i nerek, leczenie gorączki oraz antybiotyki przy wtórnych zakażeniach bakteryjnych. Dwa leki przeciwwirusowe (sofosbuwir i przeciwciało monoklonalne TY014) WHO zaleca wyłącznie w badaniach naukowych.

CDC zaleca lekarzom unikać leków zwiększających ryzyko krwawień, np. aspiryny i niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Z tego powodu nie dobieraj sam leków przeciwgorączkowych przy podejrzeniu żółtej gorączki, tylko skonsultuj to z lekarzem. W pierwszych dniach choroby chory powinien być chroniony przed komarami (pomieszczenie, moskitiera), żeby nie zakażać kolejnych owadów.

Kto powinien się zaszczepić przeciwko żółtej gorączce?

CDC zaleca szczepienie wszystkim osobom od 9. miesiąca życia jadącym na obszary o ryzyku endemicznym lub przejściowym. Dla obszarów o niskim potencjale narażenia szczepienie zwykle nie jest zalecane, ale można je rozważyć u osób o zwiększonym ryzyku (długi pobyt, intensywna ekspozycja na komary, brak możliwości unikania ukąszeń). Decyzję podejmuje lekarz medycyny podróży, który uwzględnia trasę, porę roku, aktywności i Twoje ryzyko powikłań poszczepiennych.

Drugi powód to wymóg wjazdowy. Międzynarodowe Przepisy Zdrowotne (IHR) pozwalają państwom żądać dowodu szczepienia, a żółta gorączka jest jedyną chorobą, dla której to dopuszczają. Niektóre kraje wymagają certyfikatu od wszystkich przyjeżdżających, inne tylko od osób z krajów o ryzyku transmisji, czasem także po tranzycie przez lotnisko w takim kraju. Dotyczy to także podróży, w których nie wjeżdżasz do strefy ryzyka. Aktualne listy wymagań sprawdzisz w zestawieniach WHO i CDC dla konkretnego kraju.

Bez ważnego certyfikatu lub zaświadczenia o przeciwwskazaniach (tzw. waiver) możesz zostać niewpuszczony, objęty kwarantanną (CDC podaje do 6 dni) albo zaszczepiony na miejscu.

Jak wygląda szczepienie: schemat, termin i skuteczność?

Kwalifikacja lekarska. Lekarz sprawdza wiek, stan odporności, ciążę lub karmienie piersią, alergie, choroby grasicy i przyjmowane leki.
Jedna dawka szczepionki żywej, atenuowanej. W Polsce stosuje się Stamaril, podawany podskórnie lub domięśniowo. Dawka dla dorosłych i dzieci od 9. miesiąca życia wynosi 0,5 ml.
Wpis do Międzynarodowej Książeczki Szczepień („żółtej książeczki”). Dokument wystawia punkt szczepień lub poradnia medycyny podróży. Wpis musi zawierać podpis i pieczęć placówki.
Odczekanie 10 dni. Certyfikat jest ważny od 10. dnia po dacie szczepienia. Ta data powinna być wpisana w rubryce „ważny od”.

Cecha	Informacja	Źródło
Liczba dawek	1 dawka	PZH, WHO
Termin przed wyjazdem	co najmniej 10 dni; GIS zaleca rozpoczynanie szczepień przed tropikami nie później niż 6 tygodni przed podróżą	GIS, WHO
Odporność	u 80–100% osób po 10 dniach, u ponad 99% po 30 dniach	WHO
Ważność certyfikatu	dożywotnia, bez dawek przypominających wymaganych przy wjeździe (od 11 lipca 2016)	WHO (IHR, załącznik 7)
Minimalny wiek	9 miesięcy; w wyjątkowych sytuacjach (np. epidemia) od 6. miesiąca; poniżej 6 miesięcy przeciwwskazane	ChPL Stamaril, CDC

Czy trzeba powtarzać szczepienie po 10 latach?

Dla większości podróżnych nie. WHO uznaje jedną dawkę za wystarczającą do ochrony na całe życie, a od 11 lipca 2016 roku kraje nie mogą wymagać dawki przypominającej jako warunku wjazdu. Certyfikat z dopiskiem o 10-letniej ważności, wystawiony przed 2016 rokiem, nadal obowiązuje dożywotnio i nie należy go zmieniać. Część starszych opracowań (w tym jedna ze stron GIS) nadal wspomina o powtarzaniu szczepienia po 10 latach, co nie zgadza się z IHR.

Dodatkową dawkę zaleca się w wybranych grupach: u kobiet zaszczepionych w ciąży (przed kolejnym narażeniem), u osób po przeszczepieniu krwiotwórczych komórek macierzystych oraz u osób z HIV, jeśli narażenie trwa. Zgodnie z wytycznymi ACIP dawkę przypominającą można też rozważyć u podróżnych, którzy dostali ostatnią dawkę co najmniej 10 lat temu i jadą w miejsce o szczególnie wysokim ryzyku (długi pobyt, szczyt sezonu, ognisko choroby). To decyzja lekarza, nie podróżnego.

Kto nie może się zaszczepić albo potrzebuje szczególnej ostrożności?

Przeciwwskazania: wiek poniżej 6 miesięcy, ciężka reakcja alergiczna na poprzednią dawkę lub składnik szczepionki, ciężka alergia na jaja lub białko kurze, wrodzone i nabyte niedobory odporności (w tym leczenie immunosupresyjne), objawowe zakażenie HIV, choroby grasicy w wywiadzie.
Szczególna ostrożność: wiek 60 lat i więcej, bezobjawowe zakażenie HIV (decyzja po badaniach laboratoryjnych), ciąża i karmienie piersią. Preparat podaje się wtedy tylko, gdy narażenie jest nieuniknione, a korzyść przewyższa ryzyko.
Odroczenie: gorączka lub ostra choroba. Szczepienie wykonuje się po wyzdrowieniu. Przy leczeniu glikokortykosteroidami ogólnoustrojowo przez 14 dni lub dłużej ChPL zaleca odroczenie o co najmniej miesiąc po zakończeniu terapii.
Zaburzenia krzepnięcia i leki przeciwzakrzepowe: szczepionkę podaje się podskórnie, nie domięśniowo.

Gdy w planowanej trasie nie ma ryzyka żółtej gorączki, a kraj wymaga certyfikatu, CDC dopuszcza wydanie zaświadczenia o przeciwwskazaniach zamiast szczepienia. Lekarz podejmuje tę decyzję z pacjentem. Pamiętaj jednak, że kraj docelowy nie musi takiego dokumentu uznać.

Jakie są działania niepożądane szczepionki?

Najczęściej występują ból głowy, osłabienie i ból w miejscu wstrzyknięcia, zgłaszane w badaniach u 12–18% szczepionych. Gorączka, jeśli się pojawia, bywa między 4. a 14. dniem po szczepieniu. Ciężkie powikłania zdarzają się rzadko: PZH podaje około 4 przypadki na milion dawek, WHO 0,4–0,8 na 100 000 zaszczepionych. Dotyczy to zapalenia wątroby, nerek lub ośrodkowego układu nerwowego. Ryzyko rośnie u osób powyżej 60. roku życia i z obniżoną odpornością.

Zgłoś się do lekarza, jeśli w ciągu miesiąca po szczepieniu wystąpi wysoka gorączka z bólem głowy lub dezorientacją, zmiana zachowania, nasilone zmęczenie albo ból mięśni z osłabieniem. ChPL opisuje taki obraz jako możliwą chorobę neurotropową związaną ze szczepionką (YEL-AND), czasem śmiertelną. Powiedz też personelowi, że byłeś szczepiony, bo szczepionka może dać fałszywie dodatnie wyniki badań w kierunku dengi czy japońskiego zapalenia mózgu.

Czy można zaszczepić się jednocześnie z innymi szczepionkami?

Zwykle tak, ale z jednym zastrzeżeniem. CDC wskazuje, że przy jednoczesnym podaniu szczepionek przeciwko żółtej gorączce i MMR odpowiedź przeciwciał może być słabsza, więc jeśli to możliwe, zachowaj odstęp miesiąca. Gdy czas nie pozwala, podanie w tym samym dniu jest dopuszczalne. Plan szczepień ułoży lekarz medycyny podróży.

Gdzie w Polsce zaszczepić się przeciwko żółtej gorączce?

W Polsce dostępna jest szczepionka Stamaril. Szczepienia wykonują wyznaczone punkty szczepień i poradnie medycyny podróży. Główny Inspektorat Sanitarny publikuje wykaz punktów wykonujących szczepienia przeciwko żółtej gorączce i aktualizuje go raz w miesiącu, na początku miesiąca. Widziany przez nas plik miał stan na 31 sierpnia 2026 roku, więc przed wizytą zadzwoń do placówki i potwierdź, że szczepi i ma wolny termin.

Szczepienie dokumentuje się w Międzynarodowej Książeczce Szczepień zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 27 września 2023 roku w sprawie wykazu zalecanych szczepień ochronnych oraz Międzynarodowej Książeczki Szczepień. Wykaz i książeczkę zabierz na wyjazd. Dokument ma odpowiadać Twoim danym, bo błąd w nazwisku lub dacie może skutkować odmową uznania przy wjeździe. [DO WERYFIKACJI: sformułowanie o skutkach błędów to ostrożność redakcyjna, bez bezpośredniego źródła.]

Jak chronić się przed żółtą gorączką poza szczepieniem?

Szczepienie to podstawa, ale nie jedyna ochrona. CDC i WHO zalecają unikanie ukąszeń komarów w strefach ryzyka, szczególnie w dzień i wczesnym wieczorem. Szczepionka nie chroni przed dengą, chikungunyą ani malarią, które przenoszą te same lub podobne komary, więc ochrona przed ukąszeniami ma sens także po szczepieniu.

Noś lekką odzież z długimi rękawami i nogawkami, szczególnie w lesie, o świcie i przed zmierzchem. [DO WERYFIKACJI: szczegóły ochrony mechanicznej to ogólna praktyka, bez cytatu z użytych źródeł.]
Stosuj repelenty zarejestrowane do użycia na skórę, zgodnie z ulotką. Dobór preparatu przy ciąży, u dzieci i w chorobach skóry omów z lekarzem lub farmaceutą.
Śpij w pomieszczeniach z siatkami w oknach, klimatyzacją lub pod moskitierą. Dotyczy to zwłaszcza pierwszych dni gorączki, gdy chory jest źródłem zakażenia dla komarów.
Ogranicz wejścia do lasu tropikalnego i terenów porośniętych gęstą roślinnością w sezonie deszczowym. W Ameryce Południowej zachorowania dotyczą głównie osób pracujących lub wędrujących w lesie.
Ustal przed wyjazdem, czy trasa obejmuje obszary z aktywną transmisją. Bieżące ostrzeżenia znajdziesz w komunikatach WHO, PAHO i travelhealthpro.org.uk.

Jak przygotować się do wyjazdu: lista kroków

Sprawdź listę krajów i obszarów ryzyka oraz wymogi wjazdowe dla wszystkich państw na trasie, także tranzytowych.
Umów konsultację w poradni medycyny podróży, najlepiej co najmniej 6 tygodni przed wyjazdem. Szczepienie najpóźniej 10 dni przed wjazdem.
Przynieś na wizytę dotychczasowe szczepienia, listę leków i informacje o chorobach przewlekłych, ciąży, alergiach.
Po szczepieniu sprawdź wpis w Międzynarodowej Książeczce Szczepień: datę, numer serii, pieczęć, podpis, ważność od 10. dnia.
W podróży stosuj ochronę przed komarami, a po powrocie przy gorączce od razu informuj lekarza o trasie.

Dokąd to szczepienie jest potrzebne

Wymagane przy wjeździe

Angola
Benin

Dla wybranych podróżnych

Gdzie zaszczepić się w Polsce

Twoje województwo

Szczepienie przeciw żółtej gorączce wykonują punkty wyznaczone przez GIS, a od lutego 2026 r. także apteki z umową z NFZ (dorośli). Jeśli kraj wymaga certyfikatu, przed wizytą upewnij się, że placówka wpisze szczepienie do międzynarodowej książeczki szczepień.

Najczęstsze pytania

Ile dni przed wyjazdem trzeba zaszczepić się przeciwko żółtej gorączce?

Co najmniej 10 dni przed wjazdem do kraju, bo dopiero od 10. dnia po szczepieniu certyfikat jest ważny według Międzynarodowych Przepisów Zdrowotnych. Dla wygody zaplanuj konsultację wcześniej, najlepiej 6 tygodni przed wyjazdem, żeby zostawić margines na kwalifikację i ewentualne inne szczepienia. WHO podaje, że ochrona rozwija się u 80–100% osób w ciągu 10 dni, a u ponad 99% po 30 dniach.

Czy szczepienie przeciwko żółtej gorączce trzeba powtarzać co 10 lat?

Dla większości osób nie. WHO uznaje jedną dawkę za dającą ochronę na całe życie, a od 11 lipca 2016 roku kraje nie mogą żądać dawki przypominającej od podróżnych. Wyjątki dotyczą wybranych grup (np. osób zaszczepionych w ciąży, po przeszczepie komórek krwiotwórczych, z HIV), a lekarz może rozważyć dawkę dodatkową przed wyjazdem w miejsce o szczególnie wysokim ryzyku.

Czy żółtą gorączkę można złapać w Azji lub Europie?

Wirus występuje endemicznie w tropikalnej Afryce i Ameryce Południowej, tam też jest ryzyko zakażenia. W Polsce choroba nie występuje. Niektóre kraje, także poza strefą endemiczną, wymagają jednak certyfikatu od przyjeżdżających z krajów ryzyka lub po tranzycie w takim kraju, dlatego sprawdź wymogi wjazdowe dla całej trasy.

Kto nie może zaszczepić się przeciwko żółtej gorączce?

Szczepionka jest przeciwwskazana m.in. u niemowląt poniżej 6 miesięcy, osób z ciężką alergią na jaja lub białko kurze, z ciężką reakcją na poprzednią dawkę oraz z niedoborami odporności lub objawowym HIV. Szczególnej ostrożności wymagają osoby od 60. roku życia, kobiety w ciąży i karmiące. O szczepieniu decyduje lekarz po kwalifikacji, a przy przeciwwskazaniach może wystawić zaświadczenie (waiver), choć kraj docelowy nie musi go uznać.

Jakie objawy po powrocie z tropików powinny skłonić do pilnej wizyty u lekarza?

Gorączka, ból głowy i mięśni, wymioty lub osłabienie w ciągu kilku dni po pobycie w strefie ryzyka wymagają szybkiej konsultacji, bo wczesne objawy są niespecyficzne i podobne do malarii. Żółtaczka, ciemny mocz, krwawienia lub zaburzenia świadomości oznaczają stan zagrożenia życia i wymagają natychmiastowej pomocy w szpitalu. Zawsze podaj lekarzowi trasę podróży i informację o szczepieniach.

Gdzie w Polsce zrobić szczepienie przeciwko żółtej gorączce i co dostanę po nim?

Szczepienie wykonują wyznaczone punkty szczepień i poradnie medycyny podróży. Wykaz publikuje GIS i aktualizuje co miesiąc. Po szczepieniu dostajesz wpis w Międzynarodowej Książeczce Szczepień z podpisem i pieczęcią, ważny od 10. dnia i bezterminowo.

Źródła wiedzy

Dokumenty, na których opiera się ta strona. Stan na 29 października 2026.

WHO – Yellow fever (fact sheet) who.int
CDC Yellow Book 2026 – Yellow Fever cdc.gov
CDC Yellow Book 2026 – Yellow Fever Vaccine and Malaria Prevention Information, by Country cdc.gov
CDC Yellow Book 2020 – Yellow Fever (rozdział 4) cdc.gov
CDC – International Certificate of Vaccination or Prophylaxis (ICVP) cdc.gov
CDC – Yellow Fever Vaccine Information for Healthcare Providers cdc.gov
WHO – Amendment to IHR (2005), Annex 7 (yellow fever): ważność certyfikatu dożywotnio who.int
WHO – Disease Outbreak News: Yellow fever – Global (2026) who.int
WHO – Rapid risk assessment: Yellow fever, global (czerwiec 2026) cdn.who.int
WHO – Disease Outbreak News: Yellow fever – Venezuela (zalecenia WHO, ochrona przed ukąszeniami) who.int
TravelHealthPro (NaTHNaC) – Yellow fever update travelhealthpro.org.uk
TravelHealthPro (NaTHNaC) – Yellow fever (karta choroby) travelhealthpro.org.uk
NIZP PZH – Szczepienia.Info: Żółta gorączka szczepienia.pzh.gov.pl
NIZP PZH – Czy zalecana jest dawka przypominająca szczepionki przeciw żółtej gorączce? szczepienia.pzh.gov.pl
NIZP PZH – Lista szczepionek dostępnych w Polsce szczepienia.pzh.gov.pl
GIS – Punkty szczepień, w których wykonywane są szczepienia przeciw żółtej gorączce gov.pl
GIS – Informacja o żółtej gorączce dla osób podróżujących gov.pl
GIS – Szczepienia w podróżach zagranicznych (szczepienia.gis.gov.pl) szczepienia.gis.gov.pl
GIS – Podróżujesz do krajów tropikalnych? Szczepienia ochronne gov.pl
Rejestr Produktów Leczniczych – Stamaril, Charakterystyka Produktu Leczniczego rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl
Rejestr Produktów Leczniczych – Stamaril, ulotka dla pacjenta rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl

Widzisz nieaktualną informację? Zgłoś błąd w treści