Bhutan – zdrowie w podróży: szczepienia, komary, wysokość, woda

Jak przygotować się zdrowotnie do wyjazdu do Bhutanu?

Bhutan to kraj himalajski: doliny leżą kilkaset metrów nad poziomem morza, a przełęcze i szlaki trekkingowe sięgają znacznie wyżej. To zmienia profil ryzyka bardziej niż sama szerokość geograficzna. Przygotowanie zależy więc od trasy: czy zostajesz w dolinach Thimphu i Paro, jedziesz na południe przy granicy z Indiami, czy planujesz wielodniowy trekking.

Kolejność działań, która sprawdza się u większości podróżnych:

1. Zaplanuj trasę z wysokościami noclegów i terminem (pora monsunowa czy sucha). Z tym zestawem idziesz na konsultację.
2. Umów wizytę w poradni medycyny podróży z wyprzedzeniem, najlepiej na kilka tygodni przed wyjazdem. Część szczepień wymaga kilku dawek, a profilaktyka przedekspozycyjna wścieklizny to schemat wieloetapowy.
3. Sprawdź swoją kartę szczepień pod kątem szczepień rutynowych (MMR, tężec–błonica–krztusiec, grypa, COVID-19). Zestaw zalecanych i rozważanych szczepień dla Bhutanu znajdziesz w karcie szczepień na tej stronie – tutaj jej nie powtarzamy.
4. Ustal z lekarzem, czy potrzebujesz leków na wyjazd: na chorobę wysokościową, na biegunkę podróżnych, ewentualnie profilaktyki malarii. Dawkowanie ustala lekarz indywidualnie.
5. Wykup ubezpieczenie obejmujące planowaną maksymalną wysokość i ewakuację medyczną. Przy trekkingu to warunek, nie dodatek.
6. Spakuj apteczkę i zapas własnych leków oraz sprawdź w ambasadzie Bhutanu, czy Twoje leki na receptę można legalnie wwieźć.

Brak szczepień obowiązkowych nie oznacza braku zaleceń. Według CDC szczepienie przeciw durowi brzusznemu jest zalecane większości podróżnych, WZW A podróżnym od 1. roku życia, a WZW B niezaszczepionym poniżej 60. roku życia. To zgadza się z kartą.

Czym różnią się regiony Bhutanu pod względem zdrowotnym?

Różnice wynikają głównie z wysokości. Komary i malaria dotyczą nisko położonych terenów na południu, a choroba wysokościowa – wyższych dolin i szlaków.

CDC w Yellow Book (edycja 2020) wskazuje, że w Bhutanie dominuje P. vivax, a P. falciparum występuje rzadziej. CDC nie zaleca chemioprofilaktyki malarii dla tego kraju, tylko unikanie ukąszeń. Karta kraju mówi o profilaktyce farmakologicznej u wybranych podróżnych – to zgodne z wyjątkowymi wskazaniami opisanymi przez TravelHealthPro (np. dla osób w wieku powyżej 70 lat, z obniżoną odpornością, w ciąży, małych dzieci oraz długoterminowych odwiedzających krewnych).

Czy w Bhutanie grozi choroba wysokościowa?

Tak, jeśli nocujesz wysoko lub szybko zyskujesz wysokość. TravelHealthPro podaje, że w Bhutanie są miejsca położone powyżej 2500 m n.p.m., a choroba wysokościowa pojawia się zwykle powyżej tej granicy, choć osoby wrażliwe mogą ją odczuć niżej. Kondycja fizyczna nie chroni przed nią.

Zasady ograniczające ryzyko według TravelHealthPro:

• Spędź kilka dni na wysokości poniżej 3000 m, zanim wejdziesz wyżej.
• Jeśli to możliwe, nie przemieszczaj się w ciągu jednego dnia z wysokości poniżej 1200 m na ponad 3500 m.
• Powyżej 3000 m zwiększaj wysokość noclegu o nie więcej niż 500 m na dobę i rób dzień odpoczynku co trzy–cztery dni.
• Przy bólu głowy, zmęczeniu, utracie apetytu, nudnościach lub zaburzeniach snu nie idź wyżej. Jeśli objawy nie ustępują lub narastają, zejdź niżej.

Obrzęk mózgu i obrzęk płuc wysokościowy wymagają natychmiastowego zejścia i pomocy medycznej. Objawy alarmowe to splątanie, utrata koordynacji, narastająca duszność i kaszel. Lek wspomagający aklimatyzację może zaproponować lekarz, ale nie zastępuje on stopniowego podchodzenia. Osoby z chorobami serca, płuc lub cukrzycą powinny omówić trasę z lekarzem przed wyjazdem.

Czy w Bhutanie można pić wodę z kranu i jeść wszystko?

Nie ma w źródłach CDC ani TravelHealthPro informacji, że woda z kranu w Bhutanie jest bezpieczna do picia, dlatego przyjmij ostrożne założenie: pij wodę butelkowaną z nienaruszonym zamknięciem lub uzdatnioną. CDC wymienia tabletki do uzdatniania wody w liście pakowania i zaznacza, że mogą się przydać przy kempingu lub w odległych okolicach. Dotyczy to zwłaszcza trekkingu, gdzie wodę bierze się ze strumieni i obozowisk.

Dur brzuszny i WZW A przenoszą się przez zanieczyszczoną wodę i jedzenie. Szczepienie ogranicza ryzyko, ale CDC zaznacza, że szczepionka przeciw durowi nie jest skuteczna w 100%. Pozostają zasady podstawowe:

• myj ręce przed jedzeniem, a gdy nie ma wody z mydłem, używaj żelu z co najmniej 60% alkoholu,
• jedz potrawy świeżo ugotowane i gorące,
• unikaj surowych warzyw i owoców, których nie obierasz sam, oraz lodu z nieznanej wody,
• nie pij mleka i soków z niepewnego źródła.

Zapytaj lekarza o plan na biegunkę podróżnych: nawodnienie, kiedy zgłosić się po pomoc i czy zabrać lek na receptę. CDC wymienia antybiotyk na biegunkę podróżnych wśród leków, o których warto rozmawiać z lekarzem. [DO WERYFIKACJI: czy ta pozycja jest nadal aktualna w CDC dla Bhutanu – pochodzi ze starszej listy pakowania.]

Jak chronić się przed komarami i kleszczami w Bhutanie?

Komary w Bhutanie roznoszą dengę (aktywne w dzień), a lokalnie na południu także malarię (aktywne od zmierzchu do świtu). TravelHealthPro podaje, że komary przenoszące dengę są częstsze w miastach i okolicach. Japońskie zapalenie mózgu występuje na terenach niegórskich przez cały rok, z największym ryzykiem w czasie monsunu i tuż po nim, od czerwca do października.

Ochrona przed ukąszeniami według CDC:

• długie rękawy, długie spodnie, nakrycie głowy,
• repelent z DEET (co najmniej 20% chroni też przed kleszczami), pikarydyną, olejkiem z eukaliptusa cytrynowego (OLE/PMD), IR3535 lub 2-undekanonem – zgodnie z instrukcją producenta,
• odzież i sprzęt impregnowane permetryną (nie nakładaj permetryny na skórę),
• pokoje klimatyzowane lub z siatkami, a przy spaniu na zewnątrz moskitiera,
• po aktywności na dworze sprawdź ciało pod kątem kleszczy i usuń je prawidłowo.

Szczepienie przeciw JZM rozważa się według CDC m.in. przy pobycie miesiąc i dłużej, przy krótszym pobycie połączonym z aktywnościami zwiększającymi ryzyko (obszary wiejskie, trekking, kemping, nocleg bez klimatyzacji i siatek) oraz gdy podróżny nie zna jeszcze planu. Przy krótkiej podróży wyłącznie do miast CDC go nie zaleca. Szczepienie przeciw dendze według TravelHealthPro można rozważyć u osób od 4. roku życia, które już przechodziły dengę. Decyzję podejmuje lekarz po ocenie historii choroby. Aktualny status w karcie szczepień znajdziesz obok.

Czy zwierzęta w Bhutanie są groźne?

Największym zagrożeniem są psy, w tym bezdomne. CDC informuje, że w Bhutanie zdarzają się psy zakażone wścieklizną, a szczepionki po narażeniu mogą być dostępne tylko w większych placówkach miejskich lub podmiejskich. Na wsi i na szlaku dojazd do takiej placówki może zająć wiele godzin lub dni.

TravelHealthPro zaleca unikanie kontaktu ze wszystkimi zwierzętami. Po pogryzieniu, zadrapaniu lub oślinieniu uszkodzonej skóry dokładnie umyj ranę i pilnie zgłoś się do lekarza, nawet jeśli rana wygląda na błahą. Profilaktykę przedekspozycyjną (szczepienie przed wyjazdem) rozważa się m.in. u osób, które będą ponad miesiąc w kraju, planują bieganie lub jazdę na rowerze albo jadą w miejsca z ograniczonym dostępem do leczenia po narażeniu. To właśnie ta grupa kryteriów odpowiada kategorii „rozważ” w karcie.

Na co uważać w klimacie i pogodzie Bhutanu?

Pora monsunowa (w źródłach: czerwiec–październik) oznacza deszcze, błoto i wezbrane cieki. CDC wymienia leptospirozę i melioidozę jako choroby związane z kontaktem z zanieczyszczoną wodą, błotem i glebą, zwłaszcza po ulewach. Unikaj brodzenia w wodzie powodziowej i zabezpiecz opatrunkiem skaleczenia.

Wysoko w górach dochodzą zimno i silne słońce. TravelHealthPro wskazuje na ryzyko wychłodzenia i urazów zimnem na wysokości. CDC zaleca krem z filtrem min. SPF 15, odzież ochronną i cień w godzinach 10–16, ze szczególną ostrożnością na dużych wysokościach. Okulary przeciwsłoneczne i nakrycie głowy to część podstawowego wyposażenia.

Jak wygląda opieka medyczna na miejscu?

Dostęp do zaawansowanej pomocy poza stolicą i większymi miastami bywa ograniczony. Noś przy sobie listę lokalnych lekarzy i szpitali oraz kartę z grupą krwi, chorobami przewlekłymi, alergiami i nazwami generycznymi przyjmowanych leków. Ubezpieczenie z ewakuacją medyczną jest tu praktyczną koniecznością, szczególnie na trekkingu.

Kiedy iść do lekarza po powrocie z Bhutanu?

Zgłoś się do lekarza i od razu powiedz, że byłeś w Bhutanie, w kilku sytuacjach:

• Gorączka. TravelHealthPro zaleca pilną pomoc medyczną przy temperaturze co najmniej 38°C wystąpiącej po ponad tygodniu od pobytu w rejonie ryzyka malarii oraz przy jakichkolwiek objawach sugerujących malarię do roku od powrotu. Objawy malarii (gorączka, dreszcze, ból głowy, mięśni, nudności, wymioty) mogą pojawić się między 8. dniem a rokiem po ukąszeniu. Malaria w Bhutanie jest rzadka i dotyczy południa, ale gorączka po powrocie zawsze wymaga diagnostyki.
• Objawy podobne do grypy po pobycie w miastach lub dolinach. Może to być denga. Nie zażywaj samodzielnie leków przeciwbólowych z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych, dopóki lekarz nie oceni sytuacji. [DO WERYFIKACJI]
• Utrzymująca się biegunka, żółtaczka, ciemny mocz, wysoka gorączka z bólem brzucha – możliwy dur brzuszny lub WZW A.
• Pogryzienie lub zadrapanie przez zwierzę, także jeśli nie zgłosiłeś tego na miejscu. Wścieklizna wymaga szybkiego postępowania poekspozycyjnego.
• Objawy neurologiczne (silny ból głowy, splątanie, drgawki) – pilnie, na SOR.
• Kaszel utrzymujący się tygodniami, duszność – CDC wymienia gruźlicę wśród zagrożeń w Bhutanie.

Po trekkingu wysokogórskim zgłoś się też, jeśli duszność lub kaszel nie ustępują po zejściu. Ten tekst nie zastępuje porady lekarskiej: przy chorobach przewlekłych, ciąży, immunosupresji i wyjeździe z małym dzieckiem plan przygotowania ustala lekarz medycyny podróży.