# Bośnia i Hercegowina – zdrowie w podróży: przygotowanie, ryzyka, opieka po powrocie Adres: https://sowa-med.pl/szczepienia/bosnia-i-hercegowina/ Stan na: 2026-11-10 ## W skrócie Do Bośni i Hercegowiny nie obowiązuje żaden certyfikat szczepień, a malarii i żółtej gorączki tam nie ma. Zdrowotnie liczą się głównie: pełne szczepienie przeciw odrze (MMR), ochrona przed kleszczami i unikanie wody skażonej moczem zwierząt. Szczepienia zalecane i do rozważenia opisuje karta szczepień na tej stronie, a decyzję o nich podejmuje lekarz medycyny podróży. ## Szczepienia | Szczepienie | Zalecenie | Kiedy | Uwagi | |---|---|---|---| | Szczepienia rutynowe (MMR, grypa, COVID-19 i inne z PSO) | Zalecane większości podróżnych | Konsultacja przed podróżą to dobry moment, by uzupełnić szczepienia z Programu Szczepień Ochronnych – m.in. odra/świnka/różyczka, grypa, COVID-19, pneumokoki, półpasiec. | | | Tężec, błonica, krztusiec (dTpa) | Zalecane większości podróżnych | Jedna dawka przypominająca, jeśli od ostatniej minęło 10 lat. | | | WZW typu A | Zalecane większości podróżnych | Najlepiej 2–4 tygodnie przed wyjazdem, ale szczepienie ma sens nawet tuż przed wylotem. Druga dawka po 6–12 miesiącach daje wieloletnią ochronę. | | | WZW typu B | Zalecane większości podróżnych | Szczepionka 3-dawkowa, przed wyjazdem co najmniej 2 dawki. Standardowo start 6 tygodni przed podróżą, w schemacie przyspieszonym 3 tygodnie. | | | Wścieklizna | Dla wybranych podróżnych | Schemat przedekspozycyjny: 2 dawki w odstępie 7 dni, zakończony przed wyjazdem. | Rozważ u podróżnych o podwyższonym ryzyku kontaktu ze zwierzętami: praca ze zwierzętami lub w terenie, aktywność rekreacyjna zwiększająca ryzyko (np. bieganie, jazda na rowerze), pobyt długi (powyżej miesiąca) albo utrudniony dostęp do profilaktyki poekspozycyjnej. Wścieklizna występuje u części dzikich zwierząt, psy wściekłe zdarzają się rzadko. Decyzję podejmuje lekarz medycyny podróży. | | Kleszczowe zapalenie mózgu | Dla wybranych podróżnych | Schemat przyspieszony: 2 dawki w odstępie 14 dni, potem trzecia. | Rozważ przy intensywnym kontakcie z kleszczami: turystyka piesza, camping, polowanie, praca w leśnictwie lub rolnictwie, pobyt w lasach i parkach. Ryzyko dotyczy części kraju, kleszcze są najaktywniejsze od wczesnej wiosny do późnej jesieni. [DO WERYFIKACJI] Źródła nie wskazują konkretnych regionów BiH. | - Żółta gorączka: Certyfikat nie jest wymagany. Certyfikat żółtej gorączki nie jest wymagany przy wjeździe, a szczepienie nie jest zalecane. - Malaria: Brak ryzyka malarii - Choroby zagrażające podróżnym: Odra, Leptospiroza, Leiszmanioza (ukąszenie muchówek piaskowych), Gorączka krwotoczna krymsko-kongijska (kleszcze), Gruźlica, Hantawirusy Stan źródeł na 9.11.2026. Część komunikatów o ogniskach pochodzi z 2025 roku i wymaga sprawdzenia przed wyjazdem. Szczegółowy wykaz szczepień (wymagane, zalecane, do rozważenia) znajdziesz w karcie szczepień powyżej – tutaj opisujemy resztę: zachowania, ryzyka na miejscu i objawy po powrocie. ## Jak przygotować się zdrowotnie do wyjazdu do Bośni i Hercegowiny? Zacznij od sprawdzenia, czego nie potrzebujesz. Według WHO i CDC wjazd nie wymaga certyfikatu żółtej gorączki, szczepienie przeciw niej nie jest zalecane, a malaria w kraju nie występuje. TravelHealthPro potwierdza brak wymogów certyfikatowych wynikających z Międzynarodowych Przepisów Zdrowotnych. - **Umów wizytę w poradni medycyny podróży z wyprzedzeniem.** Lekarz zestawi szczepienia z planem wyjazdu: miasta czy góry, krótki pobyt czy długi, namiot czy hotel. - **Sprawdź status szczepienia MMR.** CDC zaznacza, że pełne zaszczepienie powinno zakończyć się co najmniej 2 tygodnie przed wyjazdem. Wątek odry opisujemy niżej. - **Sprawdź tężec.** TravelHealthPro zaleca dawkę przypominającą szczepionki zawierającej tężec, jeśli ostatnia dawka była ponad 10 lat temu, a w miejscu pobytu dostęp do opieki może być ograniczony. - **Zapytaj o szczepienia „do rozważenia”** (wścieklizna, kleszczowe zapalenie mózgu), jeśli planujesz wędrówki, camping, pobyt długi lub pracę w terenie. Kryteria są w karcie szczepień. - **Zadbaj o ubezpieczenie.** CDC radzi sprawdzić, co obejmuje polisa, i rozważyć ubezpieczenie zdrowotne z transportem medycznym. [DO WERYFIKACJI: czy EKUZ obowiązuje w BiH – kraj nie należy do UE.] - **Spakuj apteczkę.** Według listy CDC: leki przyjmowane na stałe wraz z receptami z nazwami generycznymi, płyn lub saszetki nawadniające, repelent, sól do ochrony przed słońcem (krem z filtrem), pęsetę do kleszczy, środki opatrunkowe. Część leków na receptę bywa nielegalna w innych krajach – CDC radzi zapytać w ambasadzie. ## Czym różnią się regiony Bośni i Hercegowiny pod względem ryzyka zdrowotnego? Źródła nie dzielą kraju na strefy ryzyka. CDC i TravelHealthPro opisują ryzyko dla całego państwa, a kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) według TravelHealthPro występuje „w niektórych obszarach”, bez wskazania, w których. Praktyczniej jest myśleć o typie pobytu niż o mapie. Krajobraz jest zróżnicowany: według WHO Europe doliny i niziny leżą wzdłuż Sawy i Driny, a środek i południe kraju to tereny wyżynne. Administracyjnie kraj tworzą Federacja BiH (10 kantonów), Republika Srpska i Dystrykt Brczko. System ochrony zdrowia jest rozdrobniony (opis WHO Observatory pochodzi z 2002 roku i może być nieaktualny). | Typ pobytu | Główne ryzyka zdrowotne | Co robić | Miasta (np. Sarajewo), zwiedzanie | Odra (niskie pokrycie szczepieniami), choroby kropelkowe, gruźlica; w 2025 roku ognisko leptospirozy w kantonie Sarajewo | Sprawdź MMR, unikaj osób chorych, myj ręce | Wieś, agroturystyka, kontakt z hodowlą | Kleszcze, zwierzęta gospodarskie, niepasteryzowane produkty mleczne, gryzonie | Repelent, kontrola skóry, jedz tylko pasteryzowane nabiały | Góry, lasy, camping, wędrówki | KZM, gorączka krwotoczna krymsko-kongijska, kleszcze, wścieklizna u dzikich zwierząt, miny, pogoda | Odzież z długim rękawem, szczepienie do rozważenia, trzymaj się oznakowanych szlaków | Rzeki, jeziora, kajaki, powodzie | Leptospiroza | Unikaj wody i błota skażonych moczem zwierząt oraz terenów po powodzi ## Czy odra w Bośni i Hercegowinie to realne ryzyko? Tak, to najlepiej udokumentowane zagrożenie dla zaszczepionych niepełnie. TravelHealthPro ocenia ryzyko odry w BiH jako wyższe niż w Wielkiej Brytanii. WHO podaje (wrzesień 2025), że pokrycie pierwszą dawką MMR według danych władz BiH wynosi 69%, a do odporności populacyjnej potrzeba 95%. Poprzedni rok przyniósł tam duże ognisko odry obejmujące dzieci i dorosłych (wypowiedź przedstawicielki WHO w BiH). Artykuł WHO EMRO z 2026 roku opisuje kolejne epidemie w kantonie Sarajewo przy spadającym pokryciu szczepieniami. ECDC odnotowało też w UE/EOG przypadki odry z podróży do BiH w 2025 roku. CDC zaleca pełne zaszczepienie przeciw odrze wszystkim podróżnym. ## Czy wodę i jedzenie w Bośni i Hercegowinie trzeba kontrolować? Tak, na poziomie ostrożności typowym dla Europy Południowo-Wschodniej. TravelHealthPro uznaje dur brzuszny za występujący lub prawdopodobnie występujący w BiH i radzi dbać o higienę osobistą, żywności i wody. Szczepienie przeciw WZW A dotyczy osób mieszkających u miejscowych, podróżujących długo lub w warunkach słabej sanitacji (szczegóły w karcie). - Źródła nie rozstrzygają, czy woda z kranu jest bezpieczna w każdym regionie. [DO WERYFIKACJI] Na wyjazdach w teren, do kwater prywatnych i na wsie wybieraj wodę butelkowaną lub uzdatnioną; CDC wymienia tabletki do dezynfekcji wody w zalecanym wyposażeniu. - Myj ręce przed jedzeniem, jedz dania gorące i świeżo przyrządzone. - Nie spożywaj niepasteryzowanego mleka ani jego przetworów – TravelHealthPro wiąże je z ryzykiem KZM. - Płyn nawadniający w apteczce przyda się przy biegunce. Wybór leków i ich dawkowanie ustala lekarz. - Unikaj tatuażu, piercingu i zabiegów bez sterylnego sprzętu. TravelHealthPro opisuje BiH jako kraj o pośredniej lub wysokiej częstości WZW B. ## Jak chronić się przed kleszczami, komarami i muchówkami? Szczepionka istnieje tylko przeciw KZM. CDC wskazuje w BiH także gorączkę krwotoczną krymsko-kongijską (kleszcze), leiszmaniozę (ukąszenie muchówek piaskowych) i hantawirusy (gryzonie). TravelHealthPro dodaje, że w Europie Południowej występuje też wirus Zachodniego Nilu, a przeciw tym chorobom nie ma szczepionek ani leków profilaktycznych. [DO WERYFIKACJI: wirus Zachodniego Nilu nie jest uwzględniony w karcie.] - Noś długie rękawy, długie spodnie i nakrycie głowy; jasne ubrania ułatwiają dostrzeżenie kleszcza. - Używaj repelentu. CDC wskazuje preparaty z DEET (20% lub więcej) jako ochronę przed kleszczami i komarami; odzież można zaimpregnować permetryną, ale nie nakłada się jej bezpośrednio na skórę. - Sprawdzaj całe ciało po każdym pobycie w terenie. TravelHealthPro: kleszcze są najaktywniejsze od wczesnej wiosny do późnej jesieni, także w parkach miejskich. - Śpij w pomieszczeniach z siatkami lub klimatyzacją. ECDC potwierdza obecność kleszcza Hyalomma marginatum, głównego wektora wirusa gorączki krymsko-kongijskiej w Europie, w Bośni i Hercegowinie. Źródła nie określają jednak, gdzie w kraju ryzyko zakażenia jest największe. ## Na co uważać w kontakcie ze zwierzętami? CDC pisze, że wściekłe psy w BiH nie są częste, ale wścieklizna występuje u części dzikich zwierząt lądowych. TravelHealthPro dodaje nietoperze, które mogą nosić wirusy podobne do wirusa wścieklizny. Zasada jest prosta: nie dotykaj żadnych zwierząt, także bezpańskich psów, kotów i nietoperzy. - Po pogryzieniu, podrapaniu lub oślinieniu uszkodzonej skóry dokładnie oczyść ranę. - Zgłoś się pilnie do lokalnej placówki medycznej, nawet gdy rana wygląda błaho. - Leczenie poekspozycyjne prowadzi się według miejscowych wytycznych. CDC podaje, że szczepionki przeciw wściekliźnie są zwykle dostępne w większości kraju. - Po powrocie poinformuj lekarza o zdarzeniu i o tym, co zrobiono na miejscu. Gryzonie to osobny temat: hantawirusy przenoszą się przez wdychanie lub spożycie pokarmu skażonego moczem, odchodami i śliną zakażonych gryzoni. Nie nocuj w zagrzybionych szopach i opuszczonych budynkach, nie jedz żywności po gryzoniach. ## Leptospiroza w Sarajewie – czy nadal jest zagrożeniem? Najnowszy komunikat, który znaleźliśmy w TravelHealthPro, pochodzi z 2 czerwca 2025 roku: 43 przypadki leptospirozy w kantonie Sarajewo od 15 maja 2025. [DO WERYFIKACJI: brak późniejszych danych, nie wiadomo, czy ognisko wygasło.] Niezależnie od ogniska CDC wymienia leptospirozę wśród zagrożeń w całym kraju. Bakterie przenoszą się przez kontakt z moczem lub tkankami zakażonych zwierząt albo przez słodką wodę i wilgotną glebę skażoną ich moczem. Ryzyko zwiększają kajaki, pływanie w wodach śródlądowych, wędkowanie i praca ze zwierzętami, a także pobyt na terenach zalanych. Nie pływaj w wodach, w których widać ślady po powodzi, i osłaniaj skaleczenia. ## Jakie ryzyka niesie klimat, teren i ruch drogowy? - **Upał i słońce.** CDC ostrzega przed udarem cieplnym i promieniowaniem UV, zwłaszcza latem i na dużych wysokościach. Pij i jedz regularnie, ogranicz wysiłek w największym upale, szukaj cienia między 10:00 a 16:00, stosuj krem z filtrem (CDC: co najmniej SPF 15). - **Zimno i śnieg.** CDC radzi ubierać się warstwowo i chronić głowę, dłonie i stopy; śnieg odbija słońce i zwiększa ekspozycję na UV. - **Pogoda w górach.** Śledź zmiany pogody i zmieniaj plany, gdy warunki robią się niebezpieczne. - **Drogi.** CDC: używaj pasów, w taksówkach siadaj z tyłu, unikaj jazdy nocą (słabe oświetlenie w niektórych częściach kraju), poza miastami podróżuj za dnia. - **Pozostałości po wojnie.** Polskie MSZ (Odyseusz) wskazuje, że w BiH wciąż istnieją pola minowe, choć ich znaczenie maleje. Nie schodź z utwardzonych dróg i oznakowanych szlaków w terenach wiejskich i górskich. [DO WERYFIKACJI: źródło spoza listy dozwolonych.] ## Kiedy iść do lekarza po powrocie z Bośni i Hercegowiny? Zgłoś się niezwłocznie, jeśli po powrocie wystąpi gorączka, silne bóle głowy lub mięśni, biegunka z odwodnieniem, wysypka, żółtaczka albo objawy neurologiczne. Powiedz lekarzowi, gdzie byłeś, co robiłeś (kajaki, wędrówki, kontakt ze zwierzętami) i jakie szczepienia masz. Bez tej informacji lekarz rodzinny może nie skojarzyć objawów z podróżą. | Sytuacja | Dlaczego to istotne | Źródło | Objawy grypopodobne po kontakcie z wodą, glebą lub zwierzętami | Leptospiroza: pierwsza faza trwa 4–9 dni, inkubacja średnio 7–10 dni, do 30 dni; może przebiegać ciężko | ECDC | Nagła gorączka, ból głowy, bóle mięśni, światłowstręt, bóle brzucha, wymioty po ukąszeniu kleszcza lub kontakcie z krwią zwierząt | Objawy gorączki krymsko-kongijskiej; wspomnij lekarzowi o możliwej ekspozycji | ECDC | Gorączka i wysypka po pobycie w miejscu z odrą | Odra u osoby niezaszczepionej; zadzwoń do placówki przed wizytą, aby nie narażać innych [DO WERYFIKACJI] | TravelHealthPro, CDC | Ukąszenie lub pogryzienie przez zwierzę, o którym nie poinformowano lekarza | Wścieklizna jest śmiertelna po rozwinięciu objawów; liczy się szybkie postępowanie poekspozycyjne [DO WERYFIKACJI] | TravelHealthPro, CDC | Niegojąca się zmiana skórna po ukąszeniu owada | Możliwa leiszmanioza skórna [DO WERYFIKACJI] | CDC | Kaszel trwający tygodnie, gorączka, utrata masy ciała po kontakcie z chorymi | Gruźlica; CDC zaleca unikanie osób chorych | CDC Przy kleszczu znalezionym na skórze usuń go właściwą techniką i obserwuj się. Gorączka lub objawy neurologiczne w kolejnych tygodniach to powód do wizyty. W razie wątpliwości skontaktuj się z poradnią medycyny podróży lub chorób zakaźnych. ## Najczęstsze pytania ### Jakie szczepienia przed wyjazdem do Bośni i Hercegowiny? Przy wjeździe do Bośni i Hercegowiny z Polski nie jest wymagane żadne szczepienie. Lekarze medycyny podróży zalecają: tężec, błonica, krztusiec (dTpa), WZW typu A i WZW typu B (oraz aktualne szczepienia rutynowe). Dla wybranych podróżnych, zależnie od trasy i aktywności: wścieklizna i kleszczowe zapalenie mózgu. Malaria tu nie występuje. ### Czy przy wjeździe do Bośni i Hercegowiny potrzebny jest certyfikat szczepienia przeciw żółtej gorączce? Certyfikat nie jest wymagany. Certyfikat żółtej gorączki nie jest wymagany przy wjeździe, a szczepienie nie jest zalecane. Certyfikat jest ważny od 10. dnia po szczepieniu i przez całe życie. ### Bośnia i Hercegowina – czy jest ryzyko malarii? Brak ryzyka malarii. Na malarię nie ma szczepionki dla podróżnych – decyzję o profilaktyce lekowej podejmuje lekarz. ### Ile czasu przed wyjazdem do Bośni i Hercegowiny trzeba się zaszczepić? Najlepiej umówić konsultację 6–8 tygodni przed wylotem. Część schematów wymaga kilku dawek, a certyfikat żółtej gorączki zaczyna obowiązywać dopiero 10 dni po szczepieniu. Przy krótszym terminie też warto iść do lekarza – część szczepień da się jeszcze wykonać. ### Czy do Bośni i Hercegowiny trzeba mieć obowiązkowe szczepienia? Nie. WHO i CDC nie wskazują żadnych szczepień wymaganych przy wjeździe, a certyfikat żółtej gorączki nie jest potrzebny. Zalecenia dotyczą szczepień rutynowych (w tym MMR) oraz części szczepień dodatkowych. Dobór ustala lekarz medycyny podróży, a lista jest w karcie szczepień. ### Czy w Bośni i Hercegowinie występuje malaria? Nie. CDC (Yellow Book 2020) podaje, że w kraju nie ma transmisji malarii, więc nie stosuje się chemioprofilaktyki. Ryzyko ukąszeń owadów istnieje jednak w innej postaci: kleszcze, muchówki piaskowe i komary przenoszą choroby, przeciw którym nie ma szczepionek, więc potrzebny jest repelent i odpowiednia odzież. ### Czy odra to w Bośni i Hercegowinie poważny problem? Tak. TravelHealthPro ocenia ryzyko odry w BiH jako wyższe niż w Wielkiej Brytanii, a WHO podaje pokrycie pierwszą dawką MMR na poziomie 69% przy wymaganych 95%. CDC zaleca pełne zaszczepienie przeciw odrze wszystkim podróżnym. Status własnych szczepień sprawdź przed wyjazdem. ### Czy przed wyjazdem w góry w Bośni trzeba się szczepić przeciw KZM? Nie zawsze. CDC i TravelHealthPro zalecają szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu osobom z intensywną ekspozycją na kleszcze: wędrówki, camping, polowanie, praca w leśnictwie. Źródła nie wskazują konkretnych regionów BiH. Decyzję podejmuje lekarz po rozmowie o planie wyjazdu. ### Co zrobić po pogryzieniu przez psa lub inne zwierzę w Bośni i Hercegowinie? Dokładnie oczyść ranę i jak najszybciej zgłoś się do lokalnej placówki medycznej, nawet jeśli rana wydaje się niewielka. CDC podaje, że szczepionki przeciw wściekliźnie są zwykle dostępne w większości kraju. Po powrocie poinformuj lekarza o zdarzeniu. ### Kiedy zgłosić się do lekarza po powrocie z Bośni i Hercegowiny? Gdy pojawi się gorączka, silny ból głowy lub mięśni, wysypka, żółtaczka, przewlekła biegunka lub zmiana skórna, która się nie goi. Powiedz lekarzowi, gdzie byłeś i co robiłeś: pływanie, kajaki, wędrówki, kontakt ze zwierzętami, ukąszenia kleszczy. Takie informacje pomagają szybciej postawić diagnozę. ## Źródła - CDC – Travelers' Health: Bosnia and Herzegovina (traveler view) (cdc.gov) - CDC Yellow Book 2020 – Yellow fever and malaria by country: Bosnia and Herzegovina (cdc.gov) - CDC – Bosnia and Herzegovina: Healthy Travel Packing List (cdc.gov) - NaTHNaC – TravelHealthPro: Bosnia and Herzegovina (travelhealthpro.org.uk) - NaTHNaC – TravelHealthPro: Bosnia and Herzegovina (outbreaks, leptospirosis 2 June 2025) (travelhealthpro.org.uk) - WHO – Yellow fever vaccination requirements, country list 2020 (who.int) - WHO/Europe – Final workshop in BiH on strengthening immunization (MMR coverage 69%) (who.int) - WHO EMRO – Resurgence of measles in Bosnia and Herzegovina amid declining vaccination coverage (2026) (emro.who.int) - WHO Gateway – Bosnia and Herzegovina country profile (gateway.euro.who.int) - WHO European Observatory – Bosnia and Herzegovina health system information (2002) (eurohealthobservatory.who.int) - ECDC – Leptospirosis (ecdc.europa.eu) - ECDC – Hyalomma marginatum factsheet (ecdc.europa.eu) - ECDC – Crimean-Congo haemorrhagic fever, Annual Epidemiological Report for 2022 (ecdc.europa.eu) - ECDC – Communicable Disease Threats Report, week 3, 2026 (measles, mpox) (ecdc.europa.eu) - MSZ – Odyseusz: Bośnia i Hercegowina (zagrożenie minami) (odyseusz.gov.pl) - WHO – Yellow fever: countries with risk and vaccination requirements (who.int) - CDC – Travelers’ Health: Destinations (cdc.gov) - NaTHNaC – TravelHealthPro: Country information (travelhealthpro.org.uk) - NIZP PZH – Program Szczepień Ochronnych (szczepienia.pzh.gov.pl) - Szczepienia obowiązkowe i zalecane przed wyjazdem – zestawienie (stan 30.07.2024) (szczepieniadlapodrozujacych.pl) --- Materiał informacyjny. Decyzję o szczepieniach podejmuje lekarz medycyny podróży.