WZW typu A (żółtaczka pokarmowa): zakażenie, objawy i szczepienie przed wyjazdem

Stan na: 29 października 2026

W skrócie

WZW typu A (żółtaczką pokarmową) zakażasz się drogą pokarmową: przez skażoną żywność i wodę albo przez bliski kontakt z chorym. Szczepionka jest inaktywowana i podaje się ją w 2 dawkach w odstępie 6–12 miesięcy. Pierwszą dawkę najlepiej przyjąć co najmniej 2 tygodnie przed wyjazdem, ale polskie materiały GIS dopuszczają szczepienie nawet do dnia wyjazdu. W Polsce szczepienie jest zalecane (nie obowiązkowe) i nie jest refundowane dla podróżnych.

Najważniejsze fakty

Schemat szczepienia	Najlepiej 2–4 tygodnie przed wyjazdem, ale szczepienie ma sens nawet tuż przed wylotem. Druga dawka po 6–12 miesiącach daje wieloletnią ochronę.

Stan wiedzy na 29 października 2026. Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji w poradni medycyny podróży.

Czym jest WZW typu A i dlaczego dotyczy podróżnych?

WZW typu A to ostre zapalenie wątroby wywołane wirusem HAV. Nie przechodzi w postać przewlekłą, a po przechorowaniu zostaje odporność na całe życie. Mimo to choroba bywa ciężka, zwłaszcza u starszych dorosłych i osób z chorobami wątroby.

CDC zalicza WZW A do najczęstszych zakażeń, którym można zapobiec szczepieniem, a które podróżni łapią za granicą. Zachorowania zdarzają się także u turystów w zwykłych hotelach i na standardowych trasach. Ryzyko rośnie przy pobytach na wsi, trekkingu i częstym jedzeniu w miejscach o słabej higienie.

Jak można zarazić się WZW A?

Wirus wydala się z kałem chorego. Zakażasz się, gdy połkniesz go z jedzeniem, wodą albo z brudnych rąk. Taką drogę nazywa się fekalno-oralną, a WZW A należy do „chorób brudnych rąk”.

Skażona żywność: surowe lub niedogotowane produkty, a także potrawy dotknięte po obróbce cieplnej przez zakażoną osobę. TravelHealthPro wymienia owoce rosnące przy ziemi (truskawki), sałatę oraz surowe skorupiaki, np. ostrygi i małże.
Skażona woda i lód: CDC podaje, że zamrożenie nie inaktywuje wirusa, więc może się przenosić przez lód i mrożonki. Inaktywacja cieplna wymaga wysokiej temperatury (powyżej 85°C przez minutę).
Bliski kontakt z chorym: w rodzinie, w tym przez kontakty seksualne (m.in. oralno-analne). WHO podkreśla, że zwykły kontakt towarzyski, np. uścisk dłoni, nie przenosi wirusa.
Używanie narkotyków: CDC i TravelHealthPro wskazują niehigieniczne iniekcje jako czynnik ryzyka.

Największym problemem jest to, że chory zaraża, zanim zauważy objawy. CDC pisze o największej zakaźności w 1–2 tygodniach przed żółtaczką, a polskie stacje sanitarne o 2–3 tygodniach. ECDC zaznacza, że po pierwszym tygodniu żółtaczki większość chorych przestaje zarażać.

Gdzie występuje WZW A i które kierunki są ryzykowne?

Zapadalność wiąże się z warunkami sanitarnymi i dostępem do czystej wody. CDC dzieli świat na trzy strefy.

Endemiczność	Regiony (wg CDC Yellow Book)
Wysoka	części Afryki i Azji
Pośrednia	części Azji, Ameryka Środkowa i Południowa, Europa Wschodnia
Niska	Europa Zachodnia, USA

TravelHealthPro precyzuje, że silnie endemiczne są m.in. Azja Południowa (Bangladesz, Indie, Nepal, Pakistan), Afryka Subsaharyjska i Północna, części Dalekiego Wschodu (z wyjątkiem Japonii), Ameryka Południowa i Środkowa oraz Bliski Wschód. Szacunkowa zapadalność wśród nieodpornych podróżnych wynosi około 1 na 10 000 osób miesięcznie w Afryce i około 1 na 100 000 miesięcznie w Ameryce Łacińskiej. [DO WERYFIKACJI: szacunki pochodzą z brytyjskiego źródła; polska strona GIS podaje ryzyko 3% bez okresu odniesienia.]

Czy w Europie też można się zarazić?

Tak. W krajach o niskiej endemiczności zdarzają się ogniska związane z importowaną żywnością i z transmisją w grupach ryzyka. TravelHealthPro opisywał w 2026 roku m.in. 65 potwierdzonych przypadków w regionie Kampania we Włoszech (Neapol, Capri), powiązanych z owocami morza, oraz przypadki w Szwecji po zjedzeniu mrożonych truskawek i malin. W Czechach do 22 października 2025 potwierdzono 2141 przypadków (676 w całym 2024), a na Słowacji 2482 przypadki od stycznia do października 2025.

CDC opublikowało 18 września 2026 powiadomienie o ognisku WZW A w Kostaryce (najwięcej przypadków w prowincji San José), na poziomie 1 – zwykłe środki ostrożności. Sytuacja zmienia się szybko, dlatego aktualne komunikaty sprawdzaj tuż przed wyjazdem na stronach CDC Travelers’ Health i TravelHealthPro.

Jak wygląda sytuacja w Polsce?

Według danych NIZP PZH-PIB w Polsce zarejestrowano 209 zachorowań w 2023 roku i 319 w 2024. Do końca lutego 2025 odnotowano już 116 przypadków, a GIS informował o dwukrotnie wyższej liczbie zgłoszeń niż rok wcześniej i o ogniskach w województwach lubuskim i podlaskim. Aktualne liczby znajdziesz w meldunkach epidemiologicznych NIZP PZH-PIB.

Jakie są objawy WZW A i po jakim czasie się pojawiają?

Okres wylęgania wynosi średnio około 28 dni (zakres 15–50 dni według CDC i ECDC). WHO podaje typowo 14–28 dni. Objawy po powrocie z podróży mogą więc wystąpić nawet po 7 tygodniach.

nagła gorączka, złe samopoczucie, brak apetytu, nudności, dyskomfort w jamie brzusznej,
wymioty i biegunka, bóle stawów,
ciemny mocz i jasne stolce,
żółtaczka (żółte białka oczu i skóra), zwykle po kilku dniach od pierwszych objawów.

Nie każdy ma wszystkie objawy. U dzieci poniżej 6. roku życia zakażenie przebiega zwykle bezobjawowo (CDC: około 70% przypadków), więc dziecko może zarażać dorosłych, nie wyglądając na chore. Dorośli chorują objawowo częściej; TravelHealthPro podaje żółtaczkę u 70–80% zakażonych w dorosłości.

U większości dorosłych choroba trwa poniżej 2 miesięcy. Około 10–15% chorych ma objawy przedłużone lub nawracające przez 6–9 miesięcy (CDC). Według WHO zgony występują przede wszystkim przy piorunującym zapaleniu wątroby: śmiertelność szacuje się na 0,1% u dzieci poniżej 15. roku życia, 0,3% w grupie 15–39 lat i 2,1% u osób od 40. roku życia.

Kiedy pilnie do lekarza?

Objawów WZW A nie da się odróżnić od innych ostrych zapaleń wątroby bez badań krwi, a żółtaczka po powrocie z podróży może mieć też inne przyczyny (np. malaria, WZW E, leptospiroza). Lekarz potrzebuje informacji o trasie, jedzeniu i szczepieniach.

Tego samego dnia lub następnego: żółte oczy lub skóra, ciemny mocz, jasne stolce, gorączka z utratą apetytu i bólem brzucha po pobycie w strefie ryzyka. Powiedz lekarzowi o podróży i zjedzonych owocach morza.
Natychmiast (pogotowie lub SOR): splątanie, nadmierna senność, krwawienia, uporczywe wymioty uniemożliwiające picie. [DO WERYFIKACJI: objawy alarmowe ostrej niewydolności wątroby to ogólna wiedza kliniczna, nie wynikają wprost z pobranych źródeł.]

Wyższe ryzyko ciężkiego przebiegu mają osoby starsze oraz chorujące na przewlekłe choroby wątroby. Leczenie jest objawowe, bo nie ma leku przeciwwirusowego. WHO zaleca unikanie niepotrzebnych leków obciążających wątrobę (wymienia paracetamol), dlatego żadnych leków nie dobieraj sam, tylko skonsultuj to z lekarzem. Chory nie powinien przygotowywać posiłków innym i musi dokładnie myć ręce.

Czy szczepionka przeciw WZW A jest potrzebna i komu?

CDC zaleca zaszczepienie wszystkich podatnych osób jadących do krajów o wysokiej i pośredniej endemiczności, niezależnie od celu i długości wyjazdu. TravelHealthPro zaleca szczepionkę praktycznie każdemu niezaszczepionemu podróżnemu do strefy ryzyka. Część ekspertów CDC rozważa szczepienie niezależnie od kierunku, bo w krajach o niskiej endemiczności zdarzają się ogniska związane z żywnością.

W Polsce szczepienie przeciw WZW A znajduje się w wykazie szczepień zalecanych. Program Szczepień Ochronnych na 2026 rok opisuje schemat 2 dawek w odstępie 6–12 miesięcy. GIS zaznacza, że szczepionki dla podróżujących nie są refundowane przez NFZ.

Wyższe ryzyko lub cięższy przebieg dotyczą m.in.: osób odwiedzających rodzinę i znajomych w krajach endemicznych (VFR), osób na długich pobytach i w trekkingu, osób z chorobami wątroby lub hemofilią, mężczyzn mających seks z mężczyznami oraz osób używających narkotyków (TravelHealthPro, Szczepienia.Info).

Jakie szczepionki przeciw WZW A są dostępne w Polsce i jaki jest schemat?

Wszystkie preparaty zawierają inaktywowanego wirusa, więc nie są to szczepionki żywe. Rejestr GIS wymienia Avaxim, Havrix Junior i Havrix Adult oraz skojarzony preparat Twinrix Adult (WZW A + B).

Preparat	Dla kogo	Schemat
Havrix Adult	od 16. roku życia	2 dawki; druga najlepiej po 6–12 miesiącach, dopuszczalnie do 5 lat po pierwszej (ChPL)
Avaxim 160 U	od 16. roku życia	2 dawki; druga najlepiej po 6–12 miesiącach, dopuszczalnie do 36 miesięcy po pierwszej (ChPL)
Havrix Junior	dzieci (Szczepienia.Info: szczepienie od 1. roku życia)	2 dawki w odstępie 6–12 miesięcy [DO WERYFIKACJI: zakres wieku wg polskiej ChPL]
Twinrix Adult (WZW A + B)	dorośli niezaszczepieni przeciw WZW B	3 dawki w schemacie 0–1–6 miesięcy; schemat przyspieszony 0–7–21 dni i dawka po 12 miesiącach

Preparaty różnych producentów można stosować zamiennie (Program Szczepień Ochronnych 2026). Odstępy można wydłużać, ale nie zaleca się ich znacznego skracania. Jeśli masz za sobą tylko jedną dawkę, nie zaczynaj od nowa: lekarz dopasuje termin dawki uzupełniającej do rodzaju szczepionki.

Jak skuteczna jest szczepionka i jak długo chroni?

Szczepienia.Info podaje skuteczność (mierzoną poziomem przeciwciał) około 95% po 1 dawce i 98–99% po 2 dawkach. Ochrona po pełnym schemacie trwa nie krócej niż 15 lat i prawdopodobnie utrzymuje się całe życie. CDC wskazuje, że przeciwciała utrzymywały się co najmniej 20 lat w badaniach osób po pełnej serii. Szczepionka nie daje 100% pewności, dlatego zasady higieny nadal obowiązują.

Źródła różnią się co do dawki przypominającej: materiał GIS dla podróżnych zaleca jedną dawkę przypominającą przed wyjazdem w tropiki, jeśli od ostatniej immunizacji minęło 8–10 lat. Pozostałe źródła nie przewidują dawek przypominających po pełnym schemacie. [DO WERYFIKACJI]

Kiedy zaszczepić się przed wyjazdem?

Jak najwcześniej po podjęciu decyzji o wyjeździe. CDC zaleca pierwszą dawkę, gdy tylko rozważasz podróż, i co najmniej 2 tygodnie przed wyjazdem. Polskie poradnictwo sanitarne sugeruje wizytę 6 tygodni przed wyjazdem, najpóźniej 2 tygodnie.
Co najmniej 2 tygodnie przed wyjazdem, jeśli się da. Szczepienia.Info: przeciwciała są wykrywalne 12–15 dni po pierwszej dawce. Ulotka Avaxim podaje odporność po około 14 dniach.
Nawet tuż przed wyjazdem, gdy zabrakło czasu. Szczepienia.Info wskazuje, że odporność może pojawić się po kilku–kilkunastu dniach jeszcze przed wykryciem przeciwciał, a materiał GIS dopuszcza szczepienie do dnia wyjazdu.
Dawka uzupełniająca po 6–12 miesiącach, także po powrocie. Bez niej ochrona nie jest długotrwała.

Przy skojarzonej szczepionce Twinrix polskie źródła podają różne terminy odporności (od 7–14 dni po drugiej dawce do 4 tygodni po pierwszej). Zapytaj lekarza, czy zdążysz przed wyjazdem. [DO WERYFIKACJI]

Kto powinien szczególnie skonsultować się z lekarzem przed szczepieniem?

Alergia na składnik szczepionki lub reakcja po poprzedniej dawce: to przeciwwskazanie. Twinrix dodatkowo wyklucza alergię na drożdże (CDC), a CDC wymienia też neomycynę.
Ciężka choroba w trakcie ostrego przebiegu: Szczepienia.Info zalicza ją do przeciwwskazań czasowych.
Obniżona odporność: odpowiedź na szczepionkę może być słabsza; ChPL Havrix wymaga w takiej sytuacji zawsze dwóch dawek. CDC zaleca rozpoczęcie serii, gdy tylko rozważasz podróż, a przy wyjeździe za mniej niż 2 tygodnie dołączenie immunoglobuliny.
Zaburzenia krzepnięcia i małopłytkowość: ChPL Havrix wymaga ostrożności przy wstrzyknięciu domięśniowym.
Powyżej 40. roku życia i przewlekła choroba wątroby: CDC zaleca pierwszą dawkę możliwie jak najwcześniej, a przy wyjeździe za mniej niż 2 tygodnie rozważenie immunoglobuliny.
Ciąża: CDC (ACIP) zaleca szczepienie wybranych grup ciężarnych, m.in. narażonych na zakażenie podczas podróży. Decyzję podejmuje lekarz.

Osoby, które mogły przechorować WZW A (np. wychowane w kraju endemicznym), mogą rozważyć badanie przeciwciał anty-HAV całkowitych przed szczepieniem. CDC zaznacza, że zaszczepienie osoby odpornej nie szkodzi, ale badanie bywa przydatne. Jeśli nie możesz się zaszczepić, CDC opisuje alternatywę: immunoglobulinę podawaną przed wyjazdem. Jej dawkę i terminy ustala lekarz, a jej dostępność w Polsce wymaga potwierdzenia w poradni. [DO WERYFIKACJI]

Co zrobić po kontakcie z chorym na WZW A?

CDC zaleca osobie bez objawów i niezaszczepionej jedną dawkę szczepionki jednoskładnikowej (lub immunoglobuliny) jak najszybciej, najlepiej w ciągu 2 tygodni od narażenia. Skuteczność po upływie tego czasu nie została potwierdzona. Polskie zalecenia także wskazują 1 dawkę szczepionki przeciw WZW A do 2 tygodni od kontaktu, bez użycia w tym celu preparatu skojarzonego z WZW B, a po co najmniej 6 miesiącach dawkę uzupełniającą. Zgłoś się do lekarza lub poradni szybko, bo liczy się każdy dzień.

Jak chronić się przed WZW A poza szczepieniem?

Szczepionka uzupełnia zasady higieny, ich nie zastępuje. Z drugiej strony higiena sama nie gwarantuje pełnej ochrony, co podkreśla Szczepienia.Info.

Myj ręce po toalecie, po zmianie pieluch i zawsze przed przygotowaniem lub jedzeniem posiłku.
Omijaj surowe i niedogotowane owoce morza, zwłaszcza ostrygi i małże, oraz niedogotowane mięso i ryby.
Uważaj na surowe warzywa i owoce, których nie możesz obrać (sałata, truskawki), oraz na mrożone jagody niepoddane obróbce cieplnej: CDC i szwedzkie przypadki wskazują je jako źródło ognisk.
Pamiętaj, że lód w napojach nie jest bezpieczniejszy niż woda, z której powstał. Zamrażanie nie niszczy wirusa.
Nie dziel sprzętu do iniekcji narkotyków i stosuj higienę podczas kontaktów seksualnych (prezerwatywy, dental dams, mycie rąk).
Jeśli ktoś w rodzinie zachorował, myj ręce, dezynfekuj powierzchnie sanitarne i nie dziel się jedzeniem. Zgłoś się do lekarza w sprawie szczepienia domowników.

Czy WZW A i WZW B to to samo i czy można szczepić je razem?

To dwie różne choroby. WZW A przenosi się drogą pokarmową i nie przechodzi w przewlekłą, natomiast WZW B przenosi się głównie krwią i drogą płciową i może przewlekle uszkadzać wątrobę. Szczepionka skojarzona Twinrix chroni przed obiema, jeśli nie byłeś wcześniej zaszczepiony przeciw WZW B (GIS). Jeśli masz już ukończony schemat WZW B, wystarczą dwie dawki szczepionki przeciw samemu WZW A.

Dokąd to szczepienie jest potrzebne

Zalecane większości podróżnych

Dla wybranych podróżnych

Gdzie zaszczepić się w Polsce

Twoje województwo

Szczepienie przeciw żółtej gorączce wykonują punkty wyznaczone przez GIS, a od lutego 2026 r. także apteki z umową z NFZ (dorośli). Jeśli kraj wymaga certyfikatu, przed wizytą upewnij się, że placówka wpisze szczepienie do międzynarodowej książeczki szczepień.

Najczęstsze pytania

Ile dawek szczepionki przeciw WZW A trzeba przyjąć?

Szczepionki jednoskładnikowe (Havrix, Avaxim) podaje się w 2 dawkach, drugą najlepiej po 6–12 miesiącach od pierwszej. Szczepionka skojarzona z WZW B (Twinrix) wymaga 3 dawek, zwykle w schemacie 0–1–6 miesięcy. Po pierwszej dawce ochrona pojawia się zwykle po około 2 tygodniach, a dawka uzupełniająca zapewnia ochronę długotrwałą.

Czy można zaszczepić się przeciw WZW A na kilka dni przed wyjazdem?

Optymalnie pierwszą dawkę przyjmuje się co najmniej 2 tygodnie przed wyjazdem, bo przeciwciała wykrywa się po 12–15 dniach. Szczepienia.Info i materiał GIS dopuszczają jednak szczepienie nawet tuż przed podróżą, ponieważ odporność może pojawić się wcześniej niż przeciwciała. Osoby z obniżoną odpornością, po 40. roku życia lub z chorobą wątroby powinny omówić z lekarzem dodatkową ochronę.

Jak długo po zakażeniu pojawiają się objawy WZW A?

Okres wylęgania wynosi średnio około 28 dni (zakres 15–50 dni). Objawy mogą więc wystąpić nawet kilka tygodni po powrocie z podróży. Pierwsze sygnały to gorączka, osłabienie, brak apetytu i nudności, a po kilku dniach często żółtaczka i ciemny mocz.

Czy szczepionka przeciw WZW A jest refundowana w Polsce?

Szczepienie jest w Polsce zalecane, ale GIS informuje, że szczepionki dla podróżujących nie są refundowane przez NFZ. Koszt pokrywasz samodzielnie, a szczepienie wykonuje się w poradni medycyny podróży lub w punkcie szczepień. Szczegóły i ceny sprawdź w wybranej placówce.

Czy można mieć WZW A drugi raz?

Po przechorowaniu WZW A zostaje odporność na całe życie (WHO, ECDC), a choroba nie staje się przewlekła. Zdarzają się natomiast nawroty ostrego epizodu u osoby, która dopiero wyzdrowiała, po których następuje wyzdrowienie. Przed szczepieniem osoba, która mogła przechorować WZW A, może zbadać przeciwciała anty-HAV.

Czy samo mycie rąk i ostrożność z jedzeniem wystarczą zamiast szczepienia?

Nie. Higiena obniża ryzyko, ale nie gwarantuje pełnej ochrony, a CDC opisuje zachorowania u turystów w standardowych hotelach. Szczepionka jest najskuteczniejszą metodą zapobiegania WZW A i uzupełnia zasady higieny żywności i wody.

Źródła wiedzy

Dokumenty, na których opiera się ta strona. Stan na 29 października 2026.

CDC Yellow Book 2026 – Hepatitis A cdc.gov
CDC Yellow Book 2020 – Hepatitis A (transmisja, epidemiologia, objawy) cdc.gov
CDC – Clinical Care of Hepatitis A cdc.gov
CDC – Hepatitis A Vaccine Administration cdc.gov
CDC Yellow Book – Immunocompromised Travelers cdc.gov
CDC Yellow Book – Post-Travel Evaluation of the Ill Traveler cdc.gov
CDC Travelers' Health – Travel Health Notices (Hepatitis A in Costa Rica) cdc.gov
WHO – Hepatitis A fact sheet who.int
WHO – Hepatitis A: Vaccine Preventable Diseases Surveillance Standards who.int
ECDC – Disease information about hepatitis A ecdc.europa.eu
TravelHealthPro (NaTHNaC) – Hepatitis A travelhealthpro.org.uk
TravelHealthPro – wyniki wyszukiwania: ogniska hepatitis A 2025–2026 travelhealthpro.org.uk
Szczepienia.Info (NIZP PZH) – Szczepionka przeciw wzw A szczepienia.pzh.gov.pl
Szczepienia.Info (NIZP PZH) – Rodzaje szczepionek przeciw wzw A w Polsce szczepienia.pzh.gov.pl
GIS – Podróżujesz do krajów tropikalnych? Szczepienia ochronne gov.pl
GIS – Komunikat o bieżących zagrożeniach epidemicznych (ogniska WZW A) gov.pl
GIS – Ekspert wyjaśnia: szczepienia dla podróżujących szczepienia.gis.gov.pl
GIS – Program Szczepień Ochronnych na rok 2026 gov.pl
GIS (PSSE Siedlce) – Poradnictwo w zakresie szczepień dla osób wyjeżdżających za granicę gov.pl
GIS (PSSE Poddębice) – Uwaga na WZW A (dane NIZP PZH-PIB 2023–2025) gov.pl
Rejestr Produktów Leczniczych – Havrix Adult, charakterystyka produktu rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl
Rejestr Produktów Leczniczych – Avaxim 160 U, ulotka rejestry.ezdrowie.gov.pl

Widzisz nieaktualną informację? Zgłoś błąd w treści